Sống khoẻ lâu

Testosterone thường được gọi là "hormone nam tính", nhưng vai trò của nó vượt xa chuyện sinh lý. Đây là hormone quyết định khối lượng cơ bắp, mật độ xương, năng lượng mỗi ngày, tâm trạng và cả khả năng tập trung của đàn ông. Testosterone là gì? Testosterone là hormone sinh dục chính ở nam giới, được sản xuất chủ yếu ở tinh hoàn. Nó điều hòa ham muốn, cơ bắp, xương, hồng cầu và tâm trạng. Nồng độ testosterone tự nhiên giảm khoảng 1% mỗi năm sau tuổi 30. Điều đáng lo là nhiều nam giới Việt Nam ở độ tuổi 30-45 đang có mức testosterone thấp hơn hẳn so với thế hệ cha ông, không phải vì tuổi tác mà vì lối sống. Dưới đây là 4 "thủ phạm" phổ biến nhất khiến testosterone sụt giảm, cùng cách khắc phục thực tế. 1. Thiếu ngủ hoặc ngủ không sâu Phần lớn testosterone được sản xuất trong lúc ngủ, đặc biệt là trong giai đoạn ngủ sâu. Nghiên cứu của Đại học Chicago cho thấy nam giới trẻ khỏe mạnh chỉ ngủ 5 tiếng mỗi đêm trong một tuần đã giảm testosterone từ 10 đến 15%. C...

Trẻ em sinh ra hôm nay đang lớn lên trong một môi trường hóa chất mà chưa thế hệ nào trước đây từng trải qua. Đó là thông điệp mở đầu của Simon Hill trong tập 429 podcast The Proof, khi anh phân tích ba nhóm chất ô nhiễm đang hiện diện gần như khắp nơi: vi nhựa, phthalate và PFAS. Bài viết này tóm lược những gì khoa học đã biết, những gì còn bỏ ngỏ, và quan trọng nhất là bạn có thể làm gì ngay từ hôm nay. Ba "vị khách không mời" trong cơ thể hiện đại Vi nhựa là những mảnh nhựa nhỏ hơn 5 mm, sinh ra khi đồ nhựa bị mài mòn, phân hủy hoặc bong ra trong quá trình sử dụng. Các nghiên cứu gần đây đã tìm thấy vi nhựa trong máu, phổi, nhau thai và thậm chí trong mô não người. Vi nhựa (microplastics) là gì? Là các hạt nhựa có kích thước dưới 5 mm, nhỏ đến mức có thể đi vào cơ thể qua đường ăn uống, hít thở và tích tụ trong các cơ quan. Phthalate là nhóm hóa chất được thêm vào nhựa để làm nhựa mềm và dẻo hơn. Chúng có trong hộp đựng thực phẩm, màng bọc, đồ chơi, mỹ phẩm, n...

Nhiều người trong chúng ta bắt đầu tập luyện vì một lý do rất đơn giản: muốn giảm vài cân, muốn săn chắc hơn, muốn trông trẻ hơn tuổi. Nhưng nếu bạn kiên trì đủ lâu, bạn sẽ nhận ra một điều thú vị. Thứ thay đổi nhiều nhất không phải là hình ảnh trong gương, mà là con người đứng trước gương. Bạn nghĩ mình đang thay đổi cơ thể, thực ra bạn đang xây lại cuộc đời Video "Training Your Body Ends Up Training Your Mind" đưa ra một thông điệp đáng suy ngẫm: rèn luyện thể chất, khi được thực hiện đều đặn, sẽ âm thầm định hình lại cách bạn tư duy, cách bạn sắp xếp một ngày và những gì bạn ưu tiên. Hãy nghĩ về việc dậy sớm để đi bộ hoặc tập tạ 3 buổi mỗi tuần. Để làm được điều đó, bạn buộc phải ngủ sớm hơn, ăn uống có kế hoạch hơn, và từ chối một vài cuộc vui đêm muộn. Không ai ép bạn cả. Chính bạn đang tự đặt ra một tiêu chuẩn cao hơn cho bản thân. Đây gọi là discipline . Discipline là gì? Discipline (kỷ luật tự thân) là khả năng làm điều cần làm ngay cả khi bạn không có hứng....

Ergothioneine là gì mà được gọi là “vitamin trường thọ”? Khi nói đến chống lão hóa, người ta thường nhắc đến vitamin C, vitamin E hay collagen. Nhưng có một hợp chất ít người Việt biết đến lại đang được giới khoa học quan tâm: ergothioneine . Trong một buổi hỏi đáp gần đây, nhà khoa học Dr. Rhonda Patrick đã phân tích vì sao chất này được gọi là một “longevity vitamin” và nó có thể giúp gì cho ty thể khi chúng ta già đi. Ergothioneine là gì? Là một axit amin đặc biệt có tác dụng chống oxy hóa. Cơ thể người không tự tổng hợp được mà phải lấy từ thực phẩm, nhiều nhất là từ nấm. Thuật ngữ “longevity vitamin” (vitamin trường thọ) do nhà hóa sinh Bruce Ames đề xuất. Nó chỉ những chất không gây bệnh cấp tính khi thiếu như vitamin thông thường, nhưng thiếu lâu dài có thể làm tăng tổn thương tế bào và đẩy nhanh quá trình lão hóa. Ergothioneine là một ví dụ điển hình. Longevity là gì? Là tuổi thọ, hoặc khả năng sống lâu và khỏe mạnh. Vì sao ty thể cần được bảo vệ? Mitochondri...

Khi “mũi tiêm giảm cân” gặp phương pháp nhịn ăn lâu đời Vài năm gần đây, Ozempic trở thành cái tên được nhắc đến rất nhiều. Nhiều người nổi tiếng trên thế giới đã giảm cân nhanh nhờ loại thuốc này. Trong khi đó, nhịn ăn gián đoạn (intermittent fasting) là cách giảm cân miễn phí và đã được nhiều người Việt áp dụng. Câu hỏi đặt ra là: chỉ cần thay đổi giờ ăn thì có giảm cân được như dùng thuốc không? Ozempic là gì? Là tên thương mại của thuốc semaglutide dạng tiêm. Thuốc được cấp phép để điều trị đái tháo đường type 2. Phiên bản liều cao hơn dành riêng cho giảm cân có tên là Wegovy. Intermittent fasting là gì? Nhịn ăn gián đoạn là cách ăn uống xen kẽ giữa thời gian được ăn và thời gian nhịn. Ví dụ phổ biến là kiểu 16:8 (nhịn 16 tiếng, ăn trong 8 tiếng) hoặc kiểu 5:2 (ăn bình thường 5 ngày, ăn rất ít 2 ngày mỗi tuần). Ozempic hoạt động thế nào? Semaglutide thuộc nhóm thuốc GLP-1. Thuốc làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, giúp bạn no lâu hơn và giảm cảm giác thèm ăn thông qua...

Hạnh phúc không phải là cảm xúc mà là một "chế độ dinh dưỡng" Nhiều người nghĩ hạnh phúc là những lúc vui vẻ, phấn khích. Tiến sĩ Arthur Brooks, giáo sư Đại học Harvard và tác giả nhiều sách về khoa học hạnh phúc, lại nhìn khác. Theo ông, cảm xúc chỉ là dấu hiệu của hạnh phúc, giống như mùi thơm của món ăn chứ chưa phải món ăn. Hạnh phúc thật sự giống một bữa ăn cân bằng, gồm ba nhóm "dưỡng chất đa lượng". Macronutrients (dưỡng chất đa lượng) là gì? Là những chất cơ thể cần với số lượng lớn như đạm, tinh bột và chất béo. Arthur Brooks mượn khái niệm này để nói rằng hạnh phúc cũng cần đủ ba thành phần chính, thiếu một thứ là mất cân bằng. Ba dưỡng chất đó là: niềm vui (enjoyment) , sự thỏa mãn (satisfaction) và ý nghĩa (meaning) . 1. Niềm vui: đừng nhầm với khoái lạc Khoái lạc (pleasure) là thứ ta cảm nhận ngay bằng giác quan: miếng bánh ngọt, ly trà sữa, lượt lướt mạng xã hội. Khoái lạc chủ yếu đến từ phần não nguyên thủy và qua đi rất nhanh. Dopam...

Muối và huyết áp: không phải ai cũng giống ai Nhiều người Việt nghe lời khuyên "ăn nhạt để bảo vệ huyết áp" từ nhỏ. Nhưng có một điều lạ: có người ăn rất mặn mà huyết áp vẫn bình thường, trong khi người khác chỉ cần thêm chút nước mắm là huyết áp tăng lên. Trong một video gần đây, bác sĩ Gil Carvalho (kênh Nutrition Made Simple!) nói về chủ đề này: câu chuyện về muối và huyết áp đang dần thay đổi, và các nhà khoa học đang tìm hiểu vì sao mỗi người phản ứng với muối một kiểu. Nhạy cảm với muối là gì? Các nhà khoa học gọi hiện tượng này là nhạy cảm với muối (salt sensitivity). Salt sensitivity là gì? Đây là tình trạng huyết áp của một người tăng hoặc giảm rõ rệt khi lượng muối (natri) trong khẩu phần thay đổi. Người không nhạy cảm với muối thì huyết áp gần như không đổi dù ăn mặn hay nhạt. Mức độ nhạy cảm khác nhau giữa từng người. Nó phụ thuộc vào di truyền, tuổi tác, chức năng thận, cân nặng và các bệnh nền như tiểu đường hay tăng huyết áp. Nhìn chung, người lớn...

Nhiều người Việt Nam vẫn tin rằng sống lâu là chuyện của gen, của "trời cho". Ông bà sống thọ thì con cháu cũng sẽ thọ. Nhưng khoa học hiện đại lại chỉ ra một sự thật khác: yếu tố di truyền chỉ đóng góp một phần nhỏ trong tuổi thọ. Phần lớn còn lại phụ thuộc vào việc bạn có xây dựng và bảo vệ được năng lực thể chất của mình theo thời gian hay không. Nói cách khác, sức mạnh là đầu vào. Một cuộc đời dài và khỏe mạnh là đầu ra. Sống lâu không phải là mục tiêu, sống khỏe mới là mục tiêu Hãy tưởng tượng hai người cùng sống đến 85 tuổi. Người thứ nhất vẫn tự đi chợ, bế cháu, lên xuống cầu thang bình thường. Người thứ hai nằm liệt giường suốt 10 năm cuối đời, phải phụ thuộc hoàn toàn vào con cháu. Cả hai đều có cùng "tuổi thọ", nhưng chất lượng sống hoàn toàn khác biệt. Đây chính là lý do các nhà khoa học ngày nay tập trung vào khái niệm healthspan thay vì chỉ lifespan. Healthspan và lifespan là gì? Lifespan là tổng số năm bạn sống. Healthspan là số năm bạn sốn...