3 "dưỡng chất" của hạnh phúc thật sự theo Tiến sĩ Arthur Brooks: bí quyết sống vui và trẻ lâu

Hạnh phúc không phải là cảm xúc mà là một "chế độ dinh dưỡng"

Nhiều người nghĩ hạnh phúc là những lúc vui vẻ, phấn khích. Tiến sĩ Arthur Brooks, giáo sư Đại học Harvard và tác giả nhiều sách về khoa học hạnh phúc, lại nhìn khác. Theo ông, cảm xúc chỉ là dấu hiệu của hạnh phúc, giống như mùi thơm của món ăn chứ chưa phải món ăn. Hạnh phúc thật sự giống một bữa ăn cân bằng, gồm ba nhóm "dưỡng chất đa lượng".

Macronutrients (dưỡng chất đa lượng) là gì? Là những chất cơ thể cần với số lượng lớn như đạm, tinh bột và chất béo. Arthur Brooks mượn khái niệm này để nói rằng hạnh phúc cũng cần đủ ba thành phần chính, thiếu một thứ là mất cân bằng.

Ba dưỡng chất đó là: niềm vui (enjoyment), sự thỏa mãn (satisfaction) và ý nghĩa (meaning).

1. Niềm vui: đừng nhầm với khoái lạc

Khoái lạc (pleasure) là thứ ta cảm nhận ngay bằng giác quan: miếng bánh ngọt, ly trà sữa, lượt lướt mạng xã hội. Khoái lạc chủ yếu đến từ phần não nguyên thủy và qua đi rất nhanh.

Dopamine là gì? Là chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác mong muốn và phần thưởng. Nó khiến ta muốn lặp lại những hành vi mang lại khoái cảm, kể cả những hành vi không có lợi.

Niềm vui thì cao hơn một bậc: đó là khoái lạc cộng thêm con người và ký ức. Một bữa cơm ăn một mình trước màn hình chỉ là khoái lạc. Cũng bữa cơm đó, ăn cùng gia đình, trò chuyện và nhớ lại chuyện cũ, mới là niềm vui.

Áp dụng cho người Việt: Hãy giữ lại những bữa cơm gia đình, những buổi cà phê với bạn bè, những chuyến về quê. Tắt điện thoại khi ăn và thật sự có mặt với người bên cạnh.

2. Sự thỏa mãn: phần thưởng sau nỗ lực

Sự thỏa mãn là cảm giác khi ta hoàn thành một việc khó: tập xong buổi thể dục, trả hết một khoản nợ, học được một kỹ năng mới. Điểm quan trọng là không có nỗ lực thì không có thỏa mãn. Tránh mọi khó khăn cũng là tự tước đi dưỡng chất này.

Nhưng sự thỏa mãn có một nhược điểm: nó không kéo dài. Đạt được mục tiêu rồi, ta lại muốn nhiều hơn, như chạy trên máy chạy bộ mà không bao giờ tới đích.

Hedonic treadmill (vòng lặp thích nghi khoái lạc) là gì? Là hiện tượng con người nhanh chóng quen với những điều tốt đẹp mới có, rồi quay lại mức cảm xúc cũ và tiếp tục đòi hỏi thêm.

Brooks đưa ra một công thức đáng suy ngẫm: Thỏa mãn = Những gì bạn có ÷ Những gì bạn muốn. Tăng "những gì có" là cách ai cũng biết. Còn cách bền vững hơn là quản lý mong muốn, tức biết đủ. Người Việt có câu "biết đủ là đủ", và khoa học hạnh phúc hiện đại cũng nói điều tương tự.

3. Ý nghĩa: dưỡng chất quan trọng nhất

Ý nghĩa là dưỡng chất sâu nhất, giúp ta vượt qua cả những giai đoạn khó khăn. Theo Brooks, ý nghĩa thường trả lời được một trong ba câu hỏi:

• Sự mạch lạc: Vì sao những chuyện này xảy ra trong đời tôi?
• Mục đích: Tôi đang sống vì điều gì, hướng tới đâu?
• Giá trị bản thân: Vì sao cuộc sống của tôi quan trọng?

Người có ý nghĩa sống rõ ràng vẫn gặp khổ đau, nhưng họ hiểu được khổ đau đó và không bị nó đánh gục.

Áp dụng: Dành thời gian cho những điều lớn hơn bản thân như chăm sóc gia đình, giúp đỡ cộng đồng, đời sống tâm linh, hay công việc mà bạn thấy có ích cho người khác.

Hạnh phúc và tuổi thọ

Vì sao chủ đề này quan trọng với người quan tâm đến chống lão hóa? Nhiều nghiên cứu dài hạn, nổi tiếng nhất là Nghiên cứu Phát triển Người trưởng thành của Harvard, cho thấy chất lượng các mối quan hệ là một trong những yếu tố gắn chặt nhất với sức khỏe và tuổi thọ khi về già. Cô đơn và căng thẳng kéo dài gây hại cho cơ thể không kém những thói quen xấu khác.

Nói cách khác, chăm lo cho "bữa ăn hạnh phúc" cũng là chăm lo cho sức khỏe lâu dài.

Lời kết

Đừng chạy theo cảm giác sung sướng nhất thời. Hãy tự hỏi mỗi ngày: Hôm nay mình đã có niềm vui bên người thân chưa? Đã nỗ lực vì điều gì đáng giá chưa? Có sống vì một điều ý nghĩa không? Cân bằng được ba dưỡng chất này, bạn sẽ có một cuộc sống vững vàng hơn, khỏe mạnh hơn và có thể trẻ lâu hơn.

Điểm chính cần nhớ:

• Theo Arthur Brooks, hạnh phúc gồm ba "dưỡng chất": niềm vui, sự thỏa mãn và ý nghĩa. Cảm xúc chỉ là dấu hiệu của hạnh phúc, không phải bản thân hạnh phúc.
• Niềm vui = khoái lạc + con người + ký ức. Chia sẻ trải nghiệm với người thân biến khoái lạc chóng qua thành niềm vui bền lâu.
• Sự thỏa mãn đến từ nỗ lực nhưng không kéo dài. Công thức Thỏa mãn = Có ÷ Muốn nhắc ta rằng quản lý mong muốn (biết đủ) là cách bền vững nhất.
• Ý nghĩa là dưỡng chất quan trọng nhất, trả lời ba câu hỏi về sự mạch lạc, mục đích và giá trị của cuộc đời mình.
• Các mối quan hệ chất lượng gắn liền với sức khỏe và tuổi thọ, vì vậy nuôi dưỡng hạnh phúc cũng là một phần của lối sống chống lão hóa.

#hanhphuc #arthurbrooks #songkhoe #chonglaohoa #ynghiacuocsong

Nguồn tham khảo: Video từ kênh Andrew Huberman