Muối và huyết áp: Vì sao cùng ăn mặn mà mỗi người bị ảnh hưởng khác nhau?

Muối và huyết áp: không phải ai cũng giống ai

Nhiều người Việt nghe lời khuyên "ăn nhạt để bảo vệ huyết áp" từ nhỏ. Nhưng có một điều lạ: có người ăn rất mặn mà huyết áp vẫn bình thường, trong khi người khác chỉ cần thêm chút nước mắm là huyết áp tăng lên. Trong một video gần đây, bác sĩ Gil Carvalho (kênh Nutrition Made Simple!) nói về chủ đề này: câu chuyện về muối và huyết áp đang dần thay đổi, và các nhà khoa học đang tìm hiểu vì sao mỗi người phản ứng với muối một kiểu.

Nhạy cảm với muối là gì?

Các nhà khoa học gọi hiện tượng này là nhạy cảm với muối (salt sensitivity).

Salt sensitivity là gì? Đây là tình trạng huyết áp của một người tăng hoặc giảm rõ rệt khi lượng muối (natri) trong khẩu phần thay đổi. Người không nhạy cảm với muối thì huyết áp gần như không đổi dù ăn mặn hay nhạt.

Mức độ nhạy cảm khác nhau giữa từng người. Nó phụ thuộc vào di truyền, tuổi tác, chức năng thận, cân nặng và các bệnh nền như tiểu đường hay tăng huyết áp. Nhìn chung, người lớn tuổi thường nhạy cảm với muối hơn.

Nghiên cứu nói gì?

Một trong các tài liệu mà video trích dẫn là nghiên cứu đăng trên tạp chí JAMA năm 2023. Nghiên cứu này dùng thiết kế thử nghiệm chéo (crossover trial) với người trung niên và cao tuổi.

Crossover trial là gì? Đây là kiểu nghiên cứu trong đó mỗi người tham gia lần lượt thử cả hai chế độ, ở đây là ăn nhiều muối và ăn ít muối. Nhờ vậy, mỗi người được so sánh với chính mình, giúp thấy rõ phản ứng riêng của từng cá nhân.

Kết quả cho thấy khi chuyển sang ăn ít muối, phần lớn người tham gia có huyết áp tâm thu giảm, kể cả những người đang dùng thuốc hạ huyết áp. Tuy nhiên, mức giảm ở mỗi người rất khác nhau: có người giảm nhiều, có người giảm ít, và một số người hầu như không thay đổi.

Huyết áp tâm thu là gì? Đây là con số phía trên khi đo huyết áp (ví dụ 130 trong 130/80 mmHg), là áp lực trong mạch máu lúc tim co bóp. mmHg (milimét thủy ngân) là đơn vị đo huyết áp.

Điều này có nghĩa là giảm muối có lợi cho nhiều người hơn ta nghĩ. Đồng thời, nó cũng giải thích vì sao có người thấy ăn nhạt chẳng có tác dụng gì với mình.

Vì sao điều này quan trọng với người Việt?

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành ăn dưới 5 gam muối mỗi ngày, tương đương khoảng một thìa cà phê. Theo các khảo sát của Bộ Y tế, người Việt trung bình ăn khoảng 9 gam muối mỗi ngày, gần gấp đôi mức khuyến nghị.

Muối trong bữa ăn Việt đến từ nhiều nguồn khó nhận ra:

• Nước mắm, nước tương, hạt nêm, bột ngọt
• Dưa muối, cà muối, mắm tôm, mắm ruốc
• Mì gói, xúc xích, chả lụa, đồ ăn chế biến sẵn
• Thói quen chấm thêm nước mắm dù món ăn đã được nêm

Vì không biết chắc mình có nhạy cảm với muối hay không, cách an toàn nhất là giảm muối dần dần và theo dõi huyết áp tại nhà.

Những yếu tố khác ảnh hưởng đến huyết áp

Muối quan trọng, nhưng không phải là yếu tố duy nhất. Một số yếu tố khác cũng có tác động rõ rệt:

• Kali: Ăn nhiều rau xanh, trái cây như chuối, bơ, khoai lang, các loại đậu giúp cân bằng tác động của natri.

Kali (potassium) là gì? Đây là khoáng chất giúp cơ thể thải bớt natri qua nước tiểu và làm giãn mạch máu, nhờ đó góp phần hạ huyết áp. Người có bệnh thận cần hỏi bác sĩ trước khi tăng kali.

• Giấc ngủ: Ngủ không đủ hoặc ngủ kém chất lượng có thể làm huyết áp tăng.
• Rượu bia: Uống nhiều thường xuyên làm tăng huyết áp. Đây là vấn đề đáng lưu ý trong văn hóa nhậu của người Việt.
• Cân nặng và vận động: Giảm cân nếu thừa cân và tập thể dục đều đặn giúp huyết áp cải thiện rõ rệt.
• Căng thẳng kéo dài: Stress mạn tính cũng góp phần làm huyết áp tăng.

Lời khuyên thực tế

1. Mua máy đo huyết áp tại nhà và đo vào cùng giờ mỗi ngày.
2. Thử giảm muối trong 2-4 tuần rồi so sánh chỉ số huyết áp.
3. Pha loãng nước chấm, nêm ít hơn, và dùng chanh, tỏi, ớt, rau thơm để tăng vị.
4. Đọc nhãn thực phẩm và chú ý lượng natri (sodium).
5. Không tự ý ngưng thuốc huyết áp. Hãy trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi điều trị.

Kết luận

Khoa học ngày càng cho thấy muối và huyết áp là câu chuyện riêng của từng người. Dù bạn có nhạy cảm với muối hay không, ăn nhạt hơn, ăn nhiều rau quả, ngủ đủ giấc và hạn chế rượu bia vẫn là những thói quen có lợi cho tim mạch về lâu dài.

Bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin, không thay thế lời khuyên của bác sĩ.

Điểm chính cần nhớ:

• Mỗi người phản ứng với muối khác nhau (nhạy cảm với muối). Có người tăng huyết áp rõ khi ăn mặn, có người gần như không bị ảnh hưởng.
• Nghiên cứu trên JAMA năm 2023 cho thấy phần lớn người tham gia có huyết áp giảm khi ăn ít muối, kể cả người đang dùng thuốc hạ áp.
• Người Việt trung bình ăn khoảng 9 gam muối mỗi ngày, gần gấp đôi mức khuyến nghị dưới 5 gam của WHO.
• Ngoài muối, kali, giấc ngủ, rượu bia, cân nặng và căng thẳng cũng ảnh hưởng lớn đến huyết áp.
• Cách thực tế nhất là giảm muối dần dần và tự đo huyết áp tại nhà để biết cơ thể mình phản ứng thế nào.

#huyetap #annhat #suckhoetimmach #dinhduong #songkhoe

Nguồn tham khảo: Video từ kênh Nutrition Made Simple!