Vi nhựa, PFAS và Phthalate: Thói Quen Dùng Nhựa Số 1 Bạn Nên Bỏ Ngay Để Bảo Vệ Sức Khỏe
Trẻ em sinh ra hôm nay đang lớn lên trong một môi trường hóa chất mà chưa thế hệ nào trước đây từng trải qua. Đó là thông điệp mở đầu của Simon Hill trong tập 429 podcast The Proof, khi anh phân tích ba nhóm chất ô nhiễm đang hiện diện gần như khắp nơi: vi nhựa, phthalate và PFAS. Bài viết này tóm lược những gì khoa học đã biết, những gì còn bỏ ngỏ, và quan trọng nhất là bạn có thể làm gì ngay từ hôm nay.
Ba "vị khách không mời" trong cơ thể hiện đại
Vi nhựa là những mảnh nhựa nhỏ hơn 5 mm, sinh ra khi đồ nhựa bị mài mòn, phân hủy hoặc bong ra trong quá trình sử dụng. Các nghiên cứu gần đây đã tìm thấy vi nhựa trong máu, phổi, nhau thai và thậm chí trong mô não người.
Vi nhựa (microplastics) là gì? Là các hạt nhựa có kích thước dưới 5 mm, nhỏ đến mức có thể đi vào cơ thể qua đường ăn uống, hít thở và tích tụ trong các cơ quan.
Phthalate là nhóm hóa chất được thêm vào nhựa để làm nhựa mềm và dẻo hơn. Chúng có trong hộp đựng thực phẩm, màng bọc, đồ chơi, mỹ phẩm, nước hoa và cả bao bì thuốc.
Phthalate là gì? Là chất hóa dẻo (plasticiser) giúp nhựa mềm. Phthalate không liên kết chặt với nhựa nên dễ thôi ra thức ăn, đặc biệt khi gặp nhiệt độ cao hoặc chất béo. Chúng được xem là chất gây rối loạn nội tiết.
PFAS được mệnh danh là "hóa chất vĩnh cửu" vì gần như không phân hủy trong tự nhiên. Chúng xuất hiện trong chảo chống dính, hộp đựng đồ ăn nhanh chống thấm dầu, quần áo chống nước và nhiều sản phẩm gia dụng.
PFAS là gì? Viết tắt của per- và polyfluoroalkyl substances, một nhóm hàng nghìn hợp chất chứa liên kết carbon-flo cực bền. PFAS tích tụ trong cơ thể nhiều năm và có liên hệ với rối loạn hormone tuyến giáp, cholesterol cao và suy giảm miễn dịch.
Vì sao thai kỳ là giai đoạn nhạy cảm nhất?
Điểm được Simon Hill nhấn mạnh là khái niệm "cửa sổ nhạy cảm" trong thai kỳ. Hệ nội tiết của thai nhi đang hình thành, và chỉ một thay đổi nhỏ về nồng độ hormone cũng có thể ảnh hưởng tới sự phát triển của não bộ, cơ quan sinh sản và quá trình trao đổi chất về sau.
Phthalate và PFAS đều là chất gây rối loạn nội tiết, nghĩa là chúng có thể bắt chước hoặc chặn hormone tự nhiên của cơ thể. Một số nghiên cứu quan sát đã ghi nhận mối liên hệ giữa mức phơi nhiễm phthalate của mẹ trong tam cá nguyệt đầu và các thay đổi về phát triển ở trẻ. Tuy nhiên, Simon Hill cũng thẳng thắn rằng phần lớn bằng chứng hiện nay vẫn là nghiên cứu quan sát, chưa đủ để khẳng định quan hệ nhân quả rõ ràng. Điều đó không có nghĩa là ta nên chủ quan, mà ngược lại, nên áp dụng nguyên tắc phòng ngừa.
Thói quen dùng nhựa số 1 cần bỏ: Hâm nóng thức ăn trong hộp nhựa
Nếu chỉ thay đổi được một điều, hãy ngừng cho hộp nhựa vào lò vi sóng hoặc đổ thức ăn nóng vào hộp nhựa. Nhiệt độ cao là yếu tố làm phthalate và vi nhựa thôi ra thức ăn mạnh nhất. Thức ăn nhiều dầu mỡ càng làm quá trình này diễn ra nhanh hơn.
Với người Việt, thói quen mua bún, phở, cháo nóng đựng trong túi nilon hoặc hộp xốp, hộp nhựa dùng một lần là vô cùng phổ biến. Đây chính là tình huống phơi nhiễm cao mà chúng ta có thể chủ động tránh.
Những thay đổi thực tế bạn có thể làm ngay
- Chuyển sang hộp thủy tinh hoặc inox để đựng và hâm nóng thức ăn. Nếu phải dùng nhựa, chỉ dùng cho đồ nguội.
- Mang theo hộp riêng khi mua đồ ăn nóng thay vì nhận túi nilon hoặc hộp xốp.
- Thay chảo chống dính đã trầy xước bằng chảo gang, inox hoặc gốm. Lớp chống dính bong tróc là nguồn PFAS đáng kể.
- Hạn chế đồ ăn nhanh đóng gói vì giấy gói chống thấm dầu thường được xử lý bằng PFAS.
- Lọc nước uống bằng bộ lọc than hoạt tính hoặc thẩm thấu ngược (RO) để giảm cả vi nhựa lẫn PFAS.
- Chọn mỹ phẩm, sữa tắm không hương liệu tổng hợp, vì phthalate thường ẩn dưới dòng chữ "fragrance" hoặc "hương liệu".
- Hút bụi và lau nhà thường xuyên, vì bụi nhà là nơi tích tụ nhiều phthalate từ đồ nội thất và thiết bị điện tử.
Lời kết
Chúng ta không thể loại bỏ hoàn toàn nhựa khỏi cuộc sống, và Simon Hill cũng không khuyên bạn hoảng sợ. Điều quan trọng là giảm phơi nhiễm ở những điểm có tác động lớn nhất, đặc biệt trong giai đoạn mang thai và những năm đầu đời của trẻ. Một chiếc hộp thủy tinh thay cho hộp nhựa, một chiếc chảo inox thay cho chảo chống dính cũ: những lựa chọn nhỏ hôm nay là khoản đầu tư dài hạn cho sức khỏe của bạn và thế hệ sau.
Điểm chính cần nhớ:
- Vi nhựa, phthalate và PFAS là ba nhóm chất ô nhiễm hiện diện khắp nơi và đã được tìm thấy trong máu, nhau thai và mô não người.
- Thai kỳ là cửa sổ nhạy cảm nhất vì phthalate và PFAS gây rối loạn nội tiết, ảnh hưởng tới sự phát triển của thai nhi.
- Thói quen nguy hiểm nhất cần bỏ là hâm nóng hoặc đựng thức ăn nóng, nhiều dầu mỡ trong hộp nhựa, túi nilon và hộp xốp.
- Hãy chuyển sang hộp thủy tinh, inox, thay chảo chống dính trầy xước và lọc nước uống để giảm phơi nhiễm hiệu quả.
- Phần lớn bằng chứng hiện nay là nghiên cứu quan sát, nhưng nguyên tắc phòng ngừa vẫn nên được áp dụng, nhất là với phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ.
Nguồn tham khảo: Video từ kênh The Proof with Simon Hill
Nhận xét
Đăng nhận xét