Vi Nhựa Và 1000 Ngày Đầu Đời: Hóa Chất Trong Nhựa Ảnh Hưởng Đến Em Bé Như Thế Nào?

Mỗi ngày, chúng ta tiếp xúc với nhựa từ hộp đựng thức ăn, chai nước, màng bọc thực phẩm cho đến mỹ phẩm và đồ chơi trẻ em. Nhưng ít ai biết rằng các hóa chất trong nhựa có thể âm thầm tác động đến sức khỏe của em bé ngay từ khi còn trong bụng mẹ. Trong tập podcast The Proof với Simon Hill, Tiến sĩ Federica Amati, chuyên gia dinh dưỡng y khoa tại Imperial College London, đã chia sẻ những bằng chứng khoa học đáng chú ý về chủ đề này.

1000 ngày đầu đời: Cửa sổ vàng không thể lặp lại

Khái niệm "1000 ngày đầu đời" tính từ lúc thụ thai cho đến khi trẻ tròn 2 tuổi. Đây là giai đoạn các cơ quan như não bộ, hệ miễn dịch, hệ nội tiết và hệ sinh sản được hình thành với tốc độ nhanh nhất. Chính vì vậy, cơ thể em bé trong giai đoạn này đặc biệt nhạy cảm với các tác động từ môi trường.

1000 ngày đầu đời là gì? Là khoảng thời gian từ khi thụ thai (khoảng 270 ngày mang thai) cộng với hai năm đầu sau sinh (khoảng 730 ngày). Các nhà khoa học coi đây là giai đoạn "lập trình" sức khỏe lâu dài của một con người.

Theo Tiến sĩ Amati, một tác động nhỏ trong giai đoạn này có thể để lại dấu ấn kéo dài suốt đời, trong khi cùng mức tiếp xúc đó ở người trưởng thành có thể không gây hậu quả đáng kể.

Vi nhựa đã đi vào nhau thai và sữa mẹ

Trước đây, người ta tin rằng nhau thai là hàng rào bảo vệ gần như tuyệt đối cho thai nhi. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây đã phát hiện vi nhựa trong nhau thai người, trong phân su của trẻ sơ sinh và cả trong sữa mẹ.

Vi nhựa (microplastics) là gì? Là những mảnh nhựa có kích thước nhỏ hơn 5mm, sinh ra khi các sản phẩm nhựa phân rã. Chúng có trong nước uống, không khí, muối biển, hải sản và nhiều loại thực phẩm đóng gói.

Điều này có nghĩa là em bé tiếp xúc với nhựa và các hóa chất đi kèm trước cả khi cất tiếng khóc chào đời.

Hai nhóm hóa chất đáng lo ngại nhất: PFAS và Phthalates

Tiến sĩ Amati nhấn mạnh hai nhóm hóa chất thường có mặt trong nhựa và bao bì thực phẩm.

PFAS là gì? Viết tắt của Per- and Polyfluoroalkyl Substances, còn gọi là "hóa chất vĩnh cửu" vì gần như không phân hủy trong môi trường và cơ thể. PFAS có trong chảo chống dính, hộp đựng thức ăn nhanh, bao bì chống thấm dầu mỡ và một số loại quần áo chống nước.

Phthalates là gì? Là nhóm chất làm dẻo nhựa, giúp nhựa mềm và linh hoạt. Chúng có trong màng bọc thực phẩm, đồ chơi nhựa mềm, sàn vinyl và đặc biệt là trong hương liệu của mỹ phẩm, nước hoa, sữa tắm.

Cả hai nhóm chất này đều được xếp vào loại chất gây rối loạn nội tiết.

Chất gây rối loạn nội tiết (endocrine disruptors) là gì? Là các hóa chất có cấu trúc tương tự hormone trong cơ thể, có thể bắt chước hoặc chặn hoạt động của hormone tự nhiên như estrogen, testosterone và hormone tuyến giáp.

Các nghiên cứu dịch tễ học đã liên hệ việc mẹ tiếp xúc nhiều với phthalates trong thai kỳ với nguy cơ sinh non, cân nặng sơ sinh thấp và những thay đổi trong phát triển hệ sinh sản của bé trai. PFAS được liên hệ với giảm đáp ứng vắc xin ở trẻ, rối loạn chuyển hóa và ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp của mẹ.

Khoa học nói gì về mức độ chắc chắn?

Tiến sĩ Amati thẳng thắn thừa nhận rằng phần lớn bằng chứng ở người hiện nay là nghiên cứu quan sát, tức là cho thấy mối liên hệ chứ chưa chứng minh được quan hệ nhân quả trực tiếp. Tuy nhiên, khi kết hợp với các nghiên cứu trên động vật và cơ chế sinh học đã được hiểu rõ, bức tranh tổng thể đủ thuyết phục để hành động theo nguyên tắc phòng ngừa, đặc biệt trong giai đoạn nhạy cảm như thai kỳ và hai năm đầu đời.

Những việc gia đình Việt có thể làm ngay

Tin tốt là chúng ta có thể giảm đáng kể mức độ tiếp xúc bằng những thay đổi đơn giản:

1. Không hâm nóng thức ăn trong hộp nhựa. Nhiệt độ cao khiến hóa chất thôi nhiễm vào thực phẩm nhiều hơn. Hãy chuyển sang bát sứ hoặc thủy tinh trước khi quay lò vi sóng.

2. Ưu tiên hộp thủy tinh, inox cho đồ ăn và bình sữa. Đặc biệt với trẻ nhỏ, nên chọn bình sữa thủy tinh hoặc nhựa không chứa BPA và không đổ nước quá nóng vào bình nhựa.

3. Hạn chế thực phẩm siêu chế biến và đồ ăn nhanh. Bao bì của chúng thường chứa PFAS, và quá trình chế biến công nghiệp làm tăng lượng phthalates trong thực phẩm.

4. Chọn mỹ phẩm không hương liệu tổng hợp. Từ "fragrance" hay "parfum" trên nhãn thường che giấu phthalates. Phụ nữ mang thai nên đặc biệt lưu ý điều này.

5. Lau bụi bằng khăn ẩm và thông gió nhà cửa. Bụi nhà là nơi tích tụ nhiều hóa chất từ đồ nhựa, và trẻ nhỏ bò trên sàn là đối tượng hít phải nhiều nhất.

6. Thay chảo chống dính đã trầy xước bằng chảo gang, inox hoặc gốm.

Kết luận

Chúng ta không thể loại bỏ hoàn toàn nhựa khỏi cuộc sống hiện đại, và cũng không cần hoảng sợ. Điều quan trọng là nhận ra rằng 1000 ngày đầu đời là giai đoạn mà mỗi lựa chọn nhỏ của cha mẹ đều có giá trị lớn. Giảm tiếp xúc với PFAS và phthalates ngay từ khi chuẩn bị mang thai là một khoản đầu tư thiết thực cho sức khỏe lâu dài của con.

Điểm chính cần nhớ:

• 1000 ngày đầu đời (từ thụ thai đến 2 tuổi) là giai đoạn cơ thể em bé nhạy cảm nhất với hóa chất môi trường, vì các cơ quan đang hình thành với tốc độ nhanh nhất.
• Vi nhựa đã được phát hiện trong nhau thai, phân su và sữa mẹ, cho thấy em bé tiếp xúc với nhựa trước cả khi chào đời.
• PFAS và phthalates là hai nhóm chất gây rối loạn nội tiết đáng lo ngại nhất, có trong chảo chống dính, bao bì đồ ăn nhanh, màng bọc thực phẩm và hương liệu mỹ phẩm.
• Bằng chứng ở người chủ yếu là nghiên cứu quan sát, nhưng kết hợp với nghiên cứu động vật đủ để áp dụng nguyên tắc phòng ngừa trong thai kỳ.
• Những thay đổi đơn giản như không hâm thức ăn trong hộp nhựa, dùng thủy tinh và inox, chọn mỹ phẩm không hương liệu có thể giảm đáng kể mức tiếp xúc.

#vinhua #suckhoemevabe #1000ngaydauddoi #chonglaohoa #TheProof

Nguồn tham khảo: Video từ kênh The Proof with Simon Hill