Vì sao Mỹ lại “đổi tháp dinh dưỡng” lần này?

-

 Nếu bạn đọc DGA 2025–2030 (công bố 7/1/2026) sẽ thấy thông điệp được “đóng gói” rất gọn: Eat real food – ăn đồ thật.

Câu hỏi hay là: Tại sao lại phải đổi, và vì sao lại nhấn mạnh “đồ thật – ít chế biến” mạnh như vậy?

Dưới đây là cách mình “giải mã” lý do thay đổi, dựa trên các nguồn khoa học (RCT, tổng quan hệ thống, umbrella review) và báo cáo khoa học của Ủy ban tư vấn DGA.

1) Vì bệnh mạn tính đang là “khủng hoảng” và cách ăn hiện tại không kéo tình hình xuống được

Các cơ quan y tế Mỹ không nói vòng vo: họ coi đây là một tình trạng khẩn cấp về sức khỏe và muốn “reset” cách hướng dẫn ăn uống để tác động vào bệnh mạn tính.

Nếu nhìn dữ liệu nền:

  • Béo phì người lớn vẫn rất cao: CDC công bố dữ liệu 2023 cho thấy 23 bang có tỷ lệ béo phì >35% (trước 2013, chưa bang nào đạt mức này).

  • Tim mạch và ung thư vẫn là 2 nguyên nhân tử vong hàng đầu ở Mỹ; số ca tử vong do tim mạch và ung thư năm 2024 đều tăng so với 2023.

Vì vậy, “đổi tháp/đổi biểu đồ” không chỉ là đổi hình vẽ. Nó phản ánh áp lực phải đưa ra thông điệp dễ hiểu hơn, dễ làm hơn, vì các phiên bản dài, phức tạp trước đây không tạo đủ thay đổi hành vi ở quy mô dân số.

2) Vì bằng chứng về “thực phẩm siêu chế biến” (ultra-processed foods – UPF) đã mạnh lên: không còn là chuyện “cảm giác”

Đây là một điểm cực quan trọng khiến thông điệp chuyển sang “ăn đồ thật”.

(a) Có thử nghiệm ngẫu nhiên đối chứng (RCT) chỉ ra UPF có thể gây ăn nhiều hơn và tăng cân
Nghiên cứu nội trú của Kevin Hall (NIH/NIDDK) cho người tham gia ăn luân phiên 2 chế độ: nhiều UPF vs ít chế biến. Kết quả: nhóm UPF ăn nhiều năng lượng hơn và tăng cân, dù hai chế độ được thiết kế để “khớp” nhiều yếu tố dinh dưỡng. NIH cũng ra thông cáo báo chí về kết quả này.

(b) Tổng hợp bằng chứng ở quy mô lớn: UPF liên quan với nhiều kết cục bất lợi

  • Umbrella review trên BMJ tổng hợp các meta-analysis cho thấy UPF có liên quan với nhiều kết cục xấu (tùy bệnh và mức tiêu thụ).

  • Một dose–response meta-analysis cập nhật (tới 7/2024) cũng xem xét mối liên quan UPF và tử vong mọi nguyên nhân.

  • Meta-analysis về biến cố tim mạch cho thấy mối liên quan dương giữa UPF và nguy cơ sự kiện tim mạch (CVE) trong dữ liệu quan sát đa quốc gia.

(c) Quan trọng hơn: UPF đã được đưa thẳng vào hệ thống tổng quan của chính phủ Mỹ
Trong bộ tài liệu phục vụ DGA, hệ thống đánh giá bằng chứng (NESR) và báo cáo khoa học của Ủy ban tư vấn 2025 cũng có các tài liệu/đánh giá liên quan đến mô hình ăn nhiều UPF và béo phì/tăng trưởng.

Tóm lại: khi bằng chứng về UPF mạnh lên (cả RCT lẫn tổng hợp quan sát), việc “đẩy thông điệp” sang hướng giảm đồ siêu chế biến là dễ hiểu.

3) Vì đường bổ sung (added sugars) và tinh bột tinh chế vẫn là “điểm rơi” lớn của chuyển hóa

Các hướng dẫn nhiều năm qua luôn khuyên hạn chế đường bổ sung, nhưng lần này thông điệp được làm “gắt” và trực diện hơn trong truyền thông.

Về mặt khoa học và y tế công cộng:

  • CDC nhấn mạnh người Mỹ tiêu thụ quá nhiều added sugars và điều này góp phần vào tăng cân/béo phì, đái tháo đường type 2, bệnh tim.

  • AHA khuyến nghị giới hạn đường bổ sung ở mức thấp hơn (diễn giải phổ biến: khoảng 6% năng lượng; quy ra thì nữ ~100 kcal/ngày, nam ~150 kcal/ngày từ đường bổ sung).

Điểm “đổi tháp” lần này vì thế cũng là đổi trọng tâm truyền thông: không chỉ nói “cân bằng nhóm thực phẩm” mà nói thẳng: đường thêm vào và đồ tinh chế là thứ cần giảm trước.

4) Vì muối/natri vẫn là “sát thủ thầm lặng” ở cấp dân số (và đồ chế biến là nguồn chính)

Giảm natri là một đồng thuận y tế công cộng khá mạnh trên toàn cầu. WHO nêu mức tiêu thụ natri trung bình toàn cầu cao hơn nhiều so với khuyến nghị, và khuyến nghị người lớn <2000 mg natri/ngày.

Điều này liên hệ trực tiếp với “ăn đồ thật” vì: thực phẩm siêu chế biến/đồ đóng gói thường là nguồn natri lớn. Nói cách khác, nhắm vào UPF cũng là cách nhắm vào natri một cách thực dụng.

5) Vì dân số già đi và câu chuyện “mất cơ” (sarcopenia) khiến protein được chú ý hơn

Bạn sẽ thấy DGA mới được báo chí nói nhiều về “tăng protein”. Dù mức khuyến nghị và cách diễn đạt còn gây tranh luận, nền tảng khoa học phía sau thường liên quan đến:

  • nhu cầu bảo toàn khối cơ khi tuổi tăng,

  • kết hợp vận động kháng lực,

  • và chất lượng/nguồn protein.

Ở đây, điểm quan trọng (và cũng là lý do tranh luận) là: tăng protein theo hướng “đồ thật” (cá, trứng, đậu, sữa chua…) khác hoàn toàn với tăng protein bằng “đồ chế biến gắn nhãn high-protein”.

Nói ngắn gọn: “đổi tháp” là phản ứng của chính sách trước một cụm bằng chứng và áp lực bệnh mạn tính

Nếu gom lại thành 3 lý do “cốt lõi” theo khoa học:

  1. Bệnh mạn tính và béo phì ở mức rất cao, tim mạch và ung thư vẫn là gánh nặng tử vong lớn → cần thông điệp đơn giản, đánh thẳng vào thói quen ăn phổ biến.

  2. Bằng chứng về UPF mạnh lên rõ rệt (có cả RCT + tổng quan hệ thống/umbrella review) → tạo nền để nói “ăn đồ thật, tránh đồ siêu chế biến”.

  3. Added sugars và natri vẫn là mục tiêu y tế công cộng có cơ sở rõ → “đồ thật” là cách dễ nhất để giảm hai thứ này trong đời sống. 

Nhận xét

Đăng nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Sự nguy hại của chất béo chuyển hóa (trans fat)

-
  1. Chất béo chuyển hóa (trans fat) là gì? Trans fat (chất béo chuyển hóa) là loại chất béo được tạo ra chủ yếu do: Hydro hóa một phần dầu thực vật để làm: bền hơn (để được lâu, không bị ôi), rắn hơn (giòn, xốp), rẻ tiền cho công nghiệp thực phẩm. Thường có trong: Đồ chiên rán nhiều lần (đặc biệt dùng dầu rẻ, dầu cũ). Margarine, shortening, bơ thực vật. Bánh quy, bánh ngọt, bánh xốp, snack, fast food, một số loại mì ăn liền, đồ ăn nhanh công nghiệp. Nhiều nước đã cấm hoặc hạn chế rất mạnh trans fat vì tác hại rõ ràng lên tim mạch và sức khỏe. 2. Các tác hại chính của trans fat 2.1. Tăng mạnh nguy cơ bệnh tim mạch & đột quỵ Trans fat là một trong những loại chất béo hại nhất cho tim mạch vì nó: Tăng LDL-C (cholesterol “xấu”) Giảm HDL-C (cholesterol “tốt”) Tăng triglyceride máu Tăng tình trạng viêm mạn tính trong thành mạch máu Hậu quả: Đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch (cứng, hẹp mạch máu) Tăng nguy cơ: Nhồi máu...
Đọc thêm

"Liệu pháp" vận động trong chống lão hoá và ngăn ngừa bệnh

-
  1. Tập thể dục và giảm nguy cơ tử vong sớm (all-cause mortality) Nhiều nghiên cứu theo dõi hàng chục đến hàng trăm nghìn người trong nhiều năm cho kết quả rất giống nhau: Người đạt mức khuyến nghị ≥150 phút/tuần vận động cường độ vừa (đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ, bơi…) hoặc ≥75 phút/tuần vận động mạnh có: Nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn khoảng 20–30% so với người gần như không vận động. Một số phân tích còn cho thấy: Tập nhiều hơn một chút (khoảng 300–400 phút/tuần) vẫn đem lại lợi ích thêm, nhưng hiệu quả tăng thêm sẽ chậm dần (diminishing returns). Chỉ cần đạt mức vận động tối thiểu khuyến nghị mỗi tuần đã có thể giảm khoảng 1/5 nguy cơ tử vong sớm – gần tương đương hoặc thậm chí hơn nhiều loại thuốc phòng bệnh uống hằng ngày. 2. Tập thể dục vs. thuốc trong phòng bệnh tim mạch và tiểu đường Nhiều review và meta-analysis đã so sánh hiệu quả của tập thể dục với thuốc trong phòng ngừa thứ phát (ở người đã có bệnh) hoặc ở nhóm nguy cơ cao: Ở bệ...
Đọc thêm