Trái phiếu Chính phủ là "ngọn hải đăng" của thị trường vốn: Người 40+ cần hiểu gì để giữ tiền an toàn?

Hãy tưởng tượng một đêm biển tối không có hải đăng. Tàu bè vẫn chạy, nhưng không ai biết đâu là bờ, đâu là đá ngầm. Thị trường vốn cũng vậy: nếu không có một mức lãi suất chuẩn để mọi người cùng nhìn vào, mỗi khoản vay, mỗi dự án, mỗi lời mời đầu tư đều trở thành chuyện đoán mò. Ở Việt Nam, vai trò "ngọn hải đăng" đó thuộc về trái phiếu Chính phủ.

Trái phiếu Chính phủ là gì? Là giấy nhận nợ do Nhà nước phát hành để vay tiền từ người dân và tổ chức. Nhà nước cam kết trả lãi định kỳ và trả lại tiền gốc khi đáo hạn. Vì được ngân sách quốc gia bảo đảm nên đây được xem là tài sản có rủi ro thấp nhất trong nước.

Tại sao một tờ giấy nợ của Nhà nước lại quan trọng với cả thị trường?

Lãi suất mà Nhà nước phải trả khi đi vay chính là mức "giá tiền" thấp nhất trong nền kinh tế. Mọi người đi vay khác, từ doanh nghiệp đến cá nhân, đều phải trả cao hơn mức này, vì họ rủi ro hơn Nhà nước. Giới tài chính gọi đó là lãi suất tham chiếu.

Lãi suất tham chiếu là gì? Là mức lãi suất gốc mà các khoản vay khác dựa vào để định giá. Lãi suất trái phiếu Chính phủ thường được dùng làm tham chiếu vì nó phản ánh chi phí vay tiền khi gần như không có rủi ro vỡ nợ.

Khi đường tham chiếu này rõ ràng và được tin cậy, người cho vay chỉ cần cộng thêm một khoản bù cho phần rủi ro riêng của từng dự án. Khi nó mờ nhạt, mọi thứ bị đẩy lên cao một cách tùy tiện.

Câu chuyện dự án cấp nước: khi hải đăng mờ, tàu phải đi vòng

Video đưa ra một ví dụ rất đời thường. Một dự án cấp nước sạch ở tỉnh, rủi ro rất thấp: tỉnh đã duyệt giá bán nước, nhu cầu dùng nước thì ai cũng rõ. Lẽ ra dự án này chỉ cần vay với lãi suất nhỉnh hơn trái phiếu Chính phủ một chút.

Nhưng vì thiếu đường tham chiếu đáng tin, bên cho vay đành lấy lãi suất tiền gửi bình quân của các ngân hàng lớn làm chuẩn, khoảng 8-9% một năm, rồi cộng thêm phần bù rủi ro 3-4%. Kết quả: dự án phải vay với lãi 12-14%.

Phần bù rủi ro là gì? Là khoản lãi suất cộng thêm mà người cho vay đòi hỏi để đổi lấy việc chấp nhận rủi ro cao hơn mức an toàn nhất. Dự án càng bấp bênh, phần bù càng lớn.

Với lãi vay cao như vậy, một dự án lẽ ra thu hồi vốn trong 15 năm nay kéo dài thành 20-25 năm. Không còn hấp dẫn, dự án bị bỏ. Người dân mất một nhà máy nước, nền kinh tế mất một khoản đầu tư tốt, chỉ vì thiếu một cột mốc để soi chiếu.

Thử đặt con số thành tiền: dự án 500 tỷ đồng, mỗi 1% lãi suất chênh lệch là 5 tỷ đồng tiền lãi mỗi năm. Chênh 4% là 20 tỷ đồng mỗi năm, kéo dài hai mươi năm thì đủ xây thêm gần một nhà máy nữa.

Điều này liên quan gì đến tiền hưu trí của bạn?

Bạn không xây nhà máy nước, nhưng bạn đang làm đúng việc của bên cho vay trong ví dụ trên mỗi khi quyết định gửi tiền ở đâu. Và bạn cũng cần một ngọn hải đăng.

Thứ nhất, lợi suất trái phiếu Chính phủ là mức sàn để đo mọi lời mời. Giả sử bạn có 300 triệu đồng tiết kiệm. Gửi ngân hàng lãi 5,5% một năm được khoảng 16,5 triệu đồng. Trái phiếu Chính phủ kỳ hạn dài hiện trả thấp hơn mức đó. Nếu ai đó hứa với bạn 15% một năm, tức 45 triệu đồng, thì họ đang hứa gấp gần ba lần mức an toàn nhất. Phần chênh lệch đó không phải quà tặng, đó là phần bù rủi ro bạn đang gánh, dù người bán có nói ra hay không.

Thứ hai, càng gần tuổi hưu, bạn càng cần một phần tài sản "neo" vào hải đăng. Ở tuổi 30, một năm thị trường xấu có thể bù lại sau. Ở tuổi 50, vừa lo học phí cho con, vừa lo viện phí cho cha mẹ, bạn không còn nhiều thời gian để chờ phục hồi. Đây là lúc nguyên tắc phân bổ tài sản phát huy tác dụng.

Phân bổ tài sản là gì? Là cách chia tiền của bạn vào nhiều loại tài sản khác nhau, như tiền gửi, trái phiếu, cổ phiếu, vàng, bất động sản, sao cho khi một loại giảm giá thì loại khác vẫn giữ được giá trị tổng thể.

Người Việt mình quen giữ vàng và đất, hai thứ không tạo dòng tiền đều đặn. Trái phiếu Chính phủ và quỹ mở trái phiếu lại làm đúng việc đó: trả lãi theo kỳ, phù hợp để chi trả những khoản cố định như thuốc men, học phí, tiền biếu cha mẹ hằng tháng.

Thứ ba, với người làm tự do không có bảo hiểm xã hội bắt buộc, không có lương hưu tự động chờ sẵn. Bạn có thể tự tạo "lương hưu" bằng cách tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, kết hợp một phần tiền vào trái phiếu Chính phủ hoặc quỹ mở trái phiếu để có dòng tiền ổn định về sau.

Làm sao để dùng "ngọn hải đăng" trong thực tế?

• Cá nhân có thể mua trái phiếu Chính phủ qua Kho bạc Nhà nước, các ngân hàng làm đại lý phát hành, hoặc gián tiếp qua quỹ mở trái phiếu với số tiền từ vài triệu đồng.
• Mỗi quý, dành vài phút xem lợi suất trái phiếu Chính phủ kỳ hạn 10 năm. Bạn không cần dự đoán nó lên hay xuống, chỉ cần dùng nó để so sánh.
• Trước khi rót tiền vào bất cứ đâu, hỏi một câu: khoản này cao hơn trái phiếu Chính phủ bao nhiêu, và tôi có hiểu mình đang nhận rủi ro gì để đổi lấy phần chênh đó không?

Ngọn hải đăng không đưa bạn đến đích. Nó chỉ giúp bạn biết mình đang ở đâu so với bờ. Với tiền hưu trí, biết được điều đó đã là một nửa chặng đường.

Bài viết mang tính thông tin, không phải lời khuyên đầu tư. Hãy cân nhắc hoàn cảnh cá nhân hoặc tham khảo chuyên gia được cấp phép.

Điểm chính cần nhớ:

• Lãi suất trái phiếu Chính phủ là mức "giá tiền" thấp nhất trong nền kinh tế, mọi khoản vay và kênh đầu tư khác đều lấy nó làm tham chiếu để cộng thêm phần bù rủi ro.
• Khi thiếu đường tham chiếu rõ ràng, chi phí vốn bị đẩy lên tùy tiện khiến cả những dự án an toàn như cấp nước sạch cũng trở nên không khả thi.
• Với người 40-55 tuổi, lợi suất trái phiếu Chính phủ là mức sàn để đo mọi lời mời đầu tư: lợi nhuận hứa hẹn cao hơn bao nhiêu thì rủi ro đang gánh lớn bấy nhiêu.
• Càng gần tuổi hưu, càng nên có một phần tài sản tạo dòng tiền ổn định như trái phiếu Chính phủ hoặc quỹ mở trái phiếu, thay vì chỉ giữ vàng và đất.
• Người làm tự do không có BHXH bắt buộc có thể tự xây lương hưu bằng BHXH tự nguyện kết hợp tích lũy trái phiếu định kỳ.

#traiphieuchinhphu #thitruongvon #hoachdinhhuutri #phanbotaisan #taichinhcanhan

Nguồn tham khảo: Video từ kênh Tài chính & Kinh doanh