Ông bà chăm cháu 0-6 tuổi: Bài học “không phải về mình” từ Melinda French Gates cho gia đình Việt

Lời tâm sự của một người bà

Trong một đoạn trò chuyện ngắn trên podcast Good Inside, bà Melinda French Gates, giờ đã lên chức bà, được hỏi: có khó không khi nhìn con gái mình nuôi dạy cháu theo cách khác hẳn ngày xưa? Câu trả lời của bà làm nhiều cha mẹ (parent) gật gù: “Chuyện này hoàn toàn không phải về tôi.”

Bà Melinda nói mình chỉ đóng “vai phụ”. Việc của bà là ngồi lại quan sát con gái chăm cháu, hỗ trợ khi có thể và tôn trọng “luật nhà” do con đặt ra. Bà còn thật lòng ngưỡng mộ vì thấy cha mẹ trẻ bây giờ kiên nhẫn hơn hẳn mình ngày trước. Bà cũng tự nhắc rằng thế hệ trước đã làm tốt nhất có thể với những gì họ biết khi ấy.

Nghe thì đơn giản, nhưng với nhiều gia đình Việt, đây lại là chuyện xảy ra mỗi ngày.

Bối cảnh rất Việt Nam: ông bà là “hậu phương” chính

Hết 6 tháng nghỉ thai sản, phần lớn các mẹ đi làm lại. Nếu bé chưa đi nhà trẻ, người trông cháu ban ngày thường là ông bà nội hoặc ngoại. Kể cả khi bé đã vào trường mầm non công lập hay tư thục, ông bà vẫn đưa đón, nấu cháo, tắm rửa và ru cháu ngủ. Đó là một món quà rất lớn, nhưng cũng là lúc dễ nảy sinh va chạm: bà muốn đút thêm thìa cháo còn mẹ muốn con tự xúc; ông bật tivi cho cháu ngồi yên còn bố muốn hạn chế màn hình; bà sợ cháu lạnh nên ủ kín dù trời nóng ẩm hơn 35 độ.

Tin vui là trẻ hoàn toàn có thể gắn bó an toàn với nhiều người chăm sóc cùng một lúc.

Gắn bó an toàn (attachment) là gì? Là mối quan hệ tin cậy giữa trẻ và người chăm sóc, khi trẻ biết mình sẽ được đáp ứng mỗi lúc cần. Đây là nền móng cho sự tự tin và khả năng kiểm soát cảm xúc của trẻ sau này.

Trẻ không cần mọi người lớn làm giống hệt nhau. Trẻ cần những người lớn yêu thương, ổn định và không “đấu nhau” trước mặt mình.

Ông bà có thể học gì từ câu “không phải về mình”?

Nhiều điều ông bà từng làm ngày trước, như cho bé uống nước từ sớm, cho ăn dặm từ 3-4 tháng hay đặt bé nằm sấp khi ngủ, nay đã có khuyến nghị khác. Như vậy không có nghĩa là ông bà sai, mà chỉ là kiến thức đã được cập nhật. Một vài việc ông bà có thể thử:

• Hỏi trước, góp ý sau. Hỏi “Con muốn mẹ cho cháu ăn thế nào?” sẽ mở được câu chuyện dễ hơn nhiều so với “Ngày xưa mẹ nuôi con thế này có sao đâu.”
• Tò mò thay vì phán xét. Khi thấy con cho cháu tự bốc cơm hay tự chọn quần áo, hãy hỏi vì sao. Biết đâu ông bà cũng sẽ thấy thú vị như bà Melinda.
• Giữ “luật nhà” cả khi cha mẹ vắng nhà. Giờ ngủ trưa, đồ ngọt, màn hình: người lớn càng thống nhất thì trẻ càng thấy an toàn.
• Phát huy thế mạnh của mình. Kể chuyện cổ tích, hát ru, cho cháu phụ nhặt rau, dắt cháu ra công viên lúc chiều mát. Đây là những việc ông bà làm rất giỏi.

Cha mẹ trẻ cũng nên làm phần của mình

Lời nhắn này không chỉ dành cho ông bà. Cha mẹ cũng có thể giúp “hậu phương” nhẹ nhàng hơn:

• Chỉ chọn 3-5 nguyên tắc quan trọng nhất. Ví dụ: đặt bé ngủ nằm ngửa, không cho trẻ dưới 1 tuổi ăn mật ong, không cho xem màn hình trước 2 tuổi. Những chuyện nhỏ như hôm nay ăn cháo hay cơm nát thì có thể linh hoạt.
• Đưa ra nguồn đáng tin thay vì nói “con đọc trên mạng”. Hãy mời ông bà đi khám cùng để nghe bác sĩ nhi khoa giải thích, hoặc cùng xem lịch Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Ông bà sẽ dễ đón nhận hơn.
• Cảm ơn thật cụ thể. Một câu như “Hôm nay mẹ nấu canh rau ngót, cháu ăn hết bát, con cảm ơn mẹ” có sức nặng hơn nhiều lời góp ý.
• Bất đồng thì nói riêng. Đừng tranh luận trước mặt con.

Thay màn hình bằng tương tác qua lại

Màn hình là chuyện hay gây căng thẳng nhất. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trừ khi gọi video với người thân. Trẻ 2-5 tuổi xem không quá 1 giờ mỗi ngày, càng ít càng tốt, và nên có người lớn xem cùng. Thay vào đó, ông bà có thể làm điều não bộ của trẻ cần nhất:

Tương tác qua lại (serve and return) là gì? Là khi trẻ “phát tín hiệu” như bập bẹ, chỉ tay hay nhìn, và người lớn “đáp lại” bằng cách nói chuyện, mỉm cười, gọi tên đồ vật. Những vòng qua lại này giúp hình thành kết nối thần kinh cho ngôn ngữ và cảm xúc.

Ví dụ, khi cháu chỉ vào quả xoài, bà nói: “À, quả xoài! Xoài vàng, thơm quá!” rồi chờ xem cháu phản ứng thế nào. Vừa đơn giản, vừa không tốn tiền mà lại rất có ích.

Gợi ý một buổi “họp gia đình” 15 phút

1. Mỗi người nói một điều mình trân trọng ở người kia.
2. Cha mẹ chia sẻ 3 nguyên tắc ưu tiên kèm lý do.
3. Ông bà nói ra điều mình thấy khó hoặc đang lo.
4. Cả nhà chọn một việc để thử trong một tuần, sau đó cùng nói chuyện lại.

Lời kết

Câu nói “không phải về mình” của bà Melinda không có nghĩa là lùi bước. Đó là một cách yêu thương: tin vào con mình và cho phép bản thân tiếp tục học hỏi. Còn cha mẹ trẻ hãy nhớ rằng ông bà cũng đang cố gắng hết sức. Khi người lớn đứng về cùng một phía, đứa trẻ là người được nhiều nhất.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ sản khoa, nhi khoa hay chuyên gia tâm lý. Hãy hỏi bác sĩ khi con hoặc mẹ có dấu hiệu bất thường.

Điểm chính cần nhớ:

• Khi chăm cháu, ông bà đóng vai hỗ trợ: tôn trọng “luật nhà” của cha mẹ, hỏi trước rồi mới góp ý, tò mò thay vì phán xét.
• Trẻ có thể gắn bó an toàn với nhiều người chăm sóc; điều quan trọng là người lớn thống nhất và không mâu thuẫn trước mặt trẻ.
• Cha mẹ nên chọn 3-5 nguyên tắc cốt lõi (ngủ nằm ngửa, không mật ong trước 1 tuổi, hạn chế màn hình), dẫn nguồn từ bác sĩ nhi khoa và cảm ơn ông bà thật cụ thể.
• Theo WHO: trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trẻ 2-5 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày; thay bằng trò chuyện, kể chuyện và chơi ngoài trời.
• Một buổi họp gia đình ngắn mỗi tuần giúp ông bà và cha mẹ hiểu nhau và cùng đồng hành nuôi dạy con.

#ongbachamchau #nuoidayconcung #chamsoctre0den6tuoi #giadinhviet #phattriensomchotre

Nguồn tham khảo: Video từ kênh Good Inside