Con thích chơi một mình có đáng lo không? Hiểu và nuôi dưỡng trẻ hướng nội từ 2 đến 6 tuổi

Khi con thích chơi một mình: không phải lúc nào cũng là “cô đơn”

Nhiều ông bà, cha mẹ Việt Nam thường lo khi thấy cháu ngồi một góc xếp hình cả buổi, không chạy ra chào khách, hoặc đi mầm non về chỉ muốn nằm yên trong phòng. Câu quen thuộc là “Thằng bé nhút nhát quá, phải cho nó ra ngoài nhiều vào!”. Thật ra, với nhiều trẻ, những khoảng lặng ấy không phải nỗi buồn. Đó là cách con nghỉ ngơi, sắp xếp lại cảm xúc và nạp lại năng lượng sau một ngày nhiều âm thanh, nhiều người.

Có một bài hát của TS Khắc Hiếu ví khoảng thời gian ở một mình như “sự nghỉ ngơi của một trái tim”. Trẻ nhỏ cũng có thể cần những khoảnh khắc như vậy. Điều quan trọng là cha mẹ phân biệt được: con đang chọn ở một mình để nạp năng lượng, hay con đang bị thu mình vì lo âu hoặc khó khăn.

Hướng nội là khí chất, không phải khuyết điểm

Mỗi đứa trẻ sinh ra đã có khí chất riêng.

Khí chất (temperament) là gì? Là những đặc điểm bẩm sinh trong cách trẻ phản ứng với thế giới, như mức độ hoạt động, mức nhạy cảm với âm thanh và người lạ, tốc độ thích nghi. Khí chất xuất hiện từ rất sớm và chịu ảnh hưởng của cả di truyền lẫn môi trường nuôi dạy.

Trẻ có xu hướng hướng nội thường quan sát trước rồi mới tham gia, thích chơi với một hai bạn thân hơn là đám đông, và dễ mệt sau những dịp đông người như đám giỗ, đám cưới hay buổi liên hoan cuối năm ở trường. Các nghiên cứu về phát triển trẻ cho thấy một đứa trẻ thận trọng vẫn có thể phát triển kỹ năng xã hội rất tốt khi được tôn trọng nhịp độ của mình, thay vì bị ép phải “mạnh dạn lên”.

Chơi một mình cũng là học

Chơi độc lập (solitary play) là gì? Là khi trẻ tự chơi, tự đặt ra trò chơi mà không cần người khác tham gia. Đây là một dạng chơi bình thường và có ích ở mọi độ tuổi mầm non, giúp trẻ rèn sự tập trung, khả năng tự giải quyết vấn đề và trí tưởng tượng.

Khi con 2-3 tuổi tự xếp mấy cái nồi nhựa thành “nhà”, hay con 4-5 tuổi tự nói chuyện với con gấu bông, con đang luyện ngôn ngữ, sắp xếp suy nghĩ và tự điều chỉnh cảm xúc. Điều này hoàn toàn khác với việc để con ngồi một mình trước điện thoại hay tivi.

Việc cha mẹ, ông bà có thể làm ngay tại nhà

1. Tạo một “góc yên” trong nhà. Không cần rộng: một tấm chiếu, vài cuốn sách tranh, ít đồ chơi đơn giản như khối gỗ, giấy bút màu, đặt ở chỗ thoáng mát, tránh nắng gắt buổi trưa. Cho con biết con có thể đến đó bất cứ lúc nào thấy mệt.

2. Cho con thời gian “hạ nhiệt” sau giờ đi học. Đón con từ nhà trẻ về, thay vì hỏi dồn “Hôm nay học gì? Ăn hết cơm không?”, hãy để con tắm mát, ăn chút trái cây theo mùa như xoài, thanh long, rồi chơi yên 15-20 phút. Con thường tự kể chuyện khi đã thư giãn, có khi là lúc ăn cơm canh tối hoặc trước giờ ngủ.

3. Báo trước khi có sự kiện đông người. Trước buổi họp mặt họ hàng, hãy kể cho con: sẽ gặp ai, ở đâu, làm gì. Cho phép con đứng cạnh bố mẹ quan sát một lúc. Nhẹ nhàng nói với ông bà, cô chú: “Cháu cần chút thời gian làm quen, lát nữa cháu sẽ chào ạ.”

4. Kết nối một-một mỗi ngày. Trẻ hướng nội vẫn rất cần gắn bó.

Gắn bó (attachment) là gì? Là mối liên kết cảm xúc an toàn giữa trẻ và người chăm sóc chính. Khi có gắn bó an toàn, trẻ tự tin khám phá thế giới vì biết luôn có chỗ dựa để quay về.

Chỉ cần 10-15 phút mỗi ngày đọc sách cùng con, chơi trò con chọn, không điện thoại bên cạnh. Với mẹ đã đi làm lại sau 6 tháng thai sản, khoảng thời gian buổi tối này rất quý. Ông bà ở nhà ban ngày cũng có thể dành những phút như vậy cho cháu.

5. Đừng dùng màn hình để thay cho khoảng lặng. Khoảng lặng tốt là khi con được tự chơi, tự nghĩ. Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới và các hiệp hội nhi khoa: trẻ dưới 2 tuổi nên tránh màn hình (trừ gọi video với người thân); trẻ 2-5 tuổi không quá 1 giờ mỗi ngày, nội dung phù hợp và có người lớn xem cùng.

6. Trao đổi với cô giáo mầm non. Dù con học trường công lập hay tư thục, hãy chia sẻ với cô rằng con cần thời gian làm quen, để cô không ép con biểu diễn trước lớp ngay mà cho con tham gia từng bước.

Khi nào cần hỏi chuyên gia?

Hướng nội là bình thường. Tuy nhiên, hãy hỏi bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em nếu con:

• Hầu như không nhìn mắt, không đáp lại khi được gọi tên, không chỉ tay để chia sẻ điều con thích.
• Chậm nói rõ rệt so với tuổi, hoặc mất đi kỹ năng đã có.
• Sợ hãi, khóc kéo dài đến mức không thể đi học, khó ngủ, ăn kém trong nhiều tuần.
• Hoàn toàn không muốn chơi với bất kỳ ai, kể cả người thân quen.

Lời nhắn cho cha mẹ

Cha mẹ cũng cần khoảng lặng. Một người mẹ vừa đi làm vừa chăm con nhỏ, một ông bà trông cháu cả ngày, đều xứng đáng có vài phút yên tĩnh cho riêng mình. Khi người lớn biết nghỉ ngơi, con cũng học được rằng ở một mình không đáng sợ, mà là một cách yêu thương bản thân.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ sản khoa, nhi khoa hay chuyên gia tâm lý. Hãy hỏi bác sĩ khi con hoặc mẹ có dấu hiệu bất thường.

Điểm chính cần nhớ:

• Hướng nội là một khí chất bẩm sinh, không phải khuyết điểm; trẻ thận trọng vẫn phát triển kỹ năng xã hội tốt khi được tôn trọng nhịp độ riêng.
• Chơi độc lập giúp trẻ 2-6 tuổi rèn sự tập trung, trí tưởng tượng và khả năng tự điều chỉnh cảm xúc; hãy tạo một góc yên trong nhà cho con.
• Cho con thời gian hạ nhiệt sau giờ đi học, báo trước khi có sự kiện đông người và dành 10-15 phút kết nối một-một mỗi ngày.
• Khoảng lặng tốt không phải là màn hình: trẻ dưới 2 tuổi nên tránh màn hình, trẻ 2-5 tuổi không quá 1 giờ/ngày và có người lớn xem cùng.
• Hỏi bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý nếu con ít giao tiếp bằng mắt, chậm nói, mất kỹ năng đã có hoặc lo âu kéo dài ảnh hưởng sinh hoạt.

#trehuongnoi #nuoidaycon #phattrientremamnon #gandoanchame #suckhoetinhthantre

Nguồn tham khảo: Video từ kênh Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu