“Băng ghế cảm xúc”: ngồi cạnh khi con buồn để giúp trẻ 1–6 tuổi vững vàng hơn

Con gái bạn khóc nức nở vì một bạn ở lớp mầm non nói “Tớ không chơi với cậu nữa”. Cậu con trai ba tuổi lăn ra sàn vì bà không cho ăn thêm kem trước bữa cơm. Lúc đó, cha mẹ và ông bà thường muốn dỗ ngay: “Thôi nín đi, có gì đâu mà khóc”, “Để bà mua cái khác cho”. Ai cũng muốn kéo con ra khỏi nỗi buồn càng nhanh càng tốt.

Còn một cách khác nhẹ nhàng hơn và có tác dụng lâu dài hơn: ngồi xuống bên cạnh con.

Bài học từ một cảnh phim

Trong một cảnh của phim truyền hình Ted Lasso, nhân vật Ted gặp một cô gái đang rất buồn. Anh không giảng giải, cũng không khuyên nhủ. Anh hỏi cô muốn ở một mình hay muốn anh ở lại, rồi nói: “Thế này nhé, tôi sẽ ngồi ngay đây.” Sau đó anh ngồi xuống, thở chậm và im lặng.

Tiến sĩ Becky Kennedy là một nhà tâm lý học lâm sàng người Mỹ. Bà gọi cách làm này là “băng ghế cảm xúc”.

Băng ghế cảm xúc là gì? Đây là một hình ảnh ẩn dụ. Khi buồn, giận hay ghen tị, trẻ giống như đang ngồi trên một chiếc ghế lạnh lẽo của cảm xúc đó. Người lớn không cần kéo con đứng dậy. Việc của người lớn là ngồi xuống bên cạnh để chiếc ghế bớt lạnh.

Vì sao chỉ ngồi cạnh con lại có tác dụng?

Trẻ dưới 6 tuổi chưa tự làm dịu được những cảm xúc mạnh. Vùng não giúp kiểm soát cảm xúc là vỏ não trước trán, và vùng này còn tiếp tục phát triển đến tận tuổi trưởng thành. Vì vậy trẻ cần “mượn” sự bình tĩnh của người lớn.

Đồng điều hòa (co-regulation) là gì? Người lớn dùng giọng nói, nhịp thở và sự có mặt bình tĩnh của mình để giúp hệ thần kinh của trẻ dịu lại. Trẻ cần trải qua bước này nhiều lần trước khi học được cách tự điều hòa cảm xúc.

Khi được người thân bình tĩnh ở bên nhiều lần, trẻ dần hiểu rằng cảm giác khó chịu rồi sẽ qua và mình không phải chịu đựng một mình. Đây là nền tảng của sự gắn bó an toàn và khả năng phục hồi.

Gắn bó an toàn (secure attachment) là gì? Đây là mối quan hệ trong đó trẻ tin rằng người chăm sóc sẽ có mặt và đáp lại khi mình cần. Trẻ có nền tảng này thường tự tin hơn khi khám phá thế giới.

Khả năng phục hồi (resilience) là gì? Đây là khả năng lấy lại cân bằng sau thất vọng hay khó khăn. Khả năng này không có sẵn từ khi sinh ra. Trẻ học được nó qua những lần vượt qua khó khăn mà có người ở bên.

Không được mời dự sinh nhật, thua khi chơi, bị bạn giành đồ chơi: những cảm giác này con sẽ còn gặp lại nhiều lần trong đời. Cha mẹ không thể lúc nào cũng có mặt để giải quyết giúp con. Nhưng ký ức “đã từng có người ngồi cùng mình” sẽ ở lại với con.

Năm việc cha mẹ làm được ngay hôm nay

1. Hỏi con trước khi ngồi xuống. Với trẻ 3–6 tuổi, bạn có thể hỏi: “Con muốn mẹ ngồi đây với con, hay muốn ở một mình một chút? Mẹ ở ngay ngoài cửa nhé.” Với bé 1–2 tuổi, bạn chỉ cần ngồi xuống ngang tầm mắt con.
2. Thở chậm trước khi nói. Hít sâu bằng mũi rồi thở ra thật chậm. Con cảm nhận được nhịp thở bình tĩnh của bạn rõ hơn mọi lời nói.
3. Nói thật ít. Nếu cần nói, hãy dùng những câu ngắn như “Bố ở đây”, “Bố tin con”, “Mẹ vui vì con kể cho mẹ nghe”. Tránh những câu như “Có thế thôi mà cũng khóc” hay “Con trai không được khóc”.
4. Không vội giải quyết. Chưa cần mua đồ chơi mới, cũng chưa cần dạy con bài học. Hãy để việc trò chuyện đến lúc con đã bình tĩnh, ví dụ trong giờ đọc truyện trước khi ngủ.
5. Ngồi cạnh con vẫn có giới hạn. Ngồi cạnh không có nghĩa là chiều theo mọi đòi hỏi của con. Nếu con đánh em hay ném đồ, hãy nhẹ nhàng ngăn lại và nói: “Mẹ không để con đánh em. Con giận cũng được, mẹ ngồi đây với con.”

Khi ông bà cùng chăm cháu

Ở nhiều gia đình Việt, ông bà thương cháu nên hay dỗ bằng bánh kẹo hoặc điện thoại. Cũng có khi ông bà quát “Nín ngay!”. Bạn có thể chia sẻ nhẹ nhàng: “Con thấy cháu nín nhanh hơn khi bà chỉ ngồi ôm cháu một lúc.” Để ông bà tự thấy kết quả thường dễ hơn là tranh luận.

Không nên dùng màn hình để dỗ trẻ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị trẻ dưới 2 tuổi không xem màn hình, trừ khi gọi video với người thân. Trẻ 2–5 tuổi chỉ nên xem không quá 1 giờ mỗi ngày, tốt nhất là có người lớn xem cùng.

Những “băng ghế” trẻ mầm non hay gặp

• Nhớ mẹ: Mẹ đi làm lại sau 6 tháng nghỉ thai sản, con bắt đầu đi nhà trẻ. Chiều đón con về, hãy dành 10 phút ôm con trước khi vào bếp nấu cơm.
• Ghen tị: Khi nhà có em bé, con lớn có thể cáu gắt hoặc đòi bế như em. Mỗi ngày, hãy dành riêng cho con lớn một khoảng thời gian ngắn chỉ có hai mẹ con hoặc hai bố con.
• Thấy bị bỏ rơi: Bạn ở lớp không cho chơi cùng. Trước tiên hãy lắng nghe con. Bàn cách làm lành với bạn để sau.
• Mệt mỏi: Những ngày nóng ẩm, con ngủ trưa không ngon nên dễ cáu hơn. Cho con uống đủ nước, mặc đồ thoáng mát và ăn bữa nhẹ dễ tiêu như cháo, canh rau hoặc trái cây theo mùa.

Khi nào nên hỏi chuyên gia?

Hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em nếu con có những dấu hiệu sau:

• Những cơn giận dữ dội lặp lại nhiều lần mỗi ngày.
• Con tự làm đau bản thân khi giận.
• Con buồn bã kéo dài nhiều tuần hoặc không còn hứng thú chơi.
• Con ăn uống, ngủ nghỉ thất thường.
• Con mất đi những kỹ năng đã có, chẳng hạn đã biết nói mà nay lại không nói.

Con không cần một bố mẹ hoàn hảo, biết nói đúng câu nào vào lúc nào. Con cần một người sẵn lòng ngồi xuống bên cạnh. Chỉ riêng việc bạn có mặt cũng đã là đang giúp con.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ sản khoa, nhi khoa hay chuyên gia tâm lý. Hãy hỏi bác sĩ khi con hoặc mẹ có dấu hiệu bất thường.

Điểm chính cần nhớ:

• Khi con buồn hay giận, con không cần được kéo ra khỏi cảm xúc ngay. Con cần có người ngồi bên cạnh.
• Trẻ dưới 6 tuổi chưa tự làm dịu được cảm xúc mạnh. Con cần mượn sự bình tĩnh của người lớn để dịu lại (đồng điều hòa).
• Hãy thở chậm và nói ít, chỉ những câu ngắn như “Mẹ ở đây”, “Bố tin con”. Đừng gạt đi cảm xúc của con.
• Ngồi cạnh con không có nghĩa là chiều theo con. Người lớn vẫn giữ giới hạn an toàn một cách bình tĩnh.
• Cả nhà, kể cả ông bà, nên thống nhất cách dỗ con: ôm và ngồi cùng con thay vì dùng bánh kẹo hay điện thoại.

#camxuccuatre #nuoidaycontichcuc #phattrientremamnon #gankettrongiadinh #chamsoctre0den6tuoi

Nguồn tham khảo: Video từ kênh Good Inside