Ánh Sáng Hồng Ngoại Tốt Cho Sức Khỏe Như Thế Nào? Giải Mã Cơ Chế Ở Cấp Độ Tế Bào

Nhiều năm qua, ánh sáng hồng ngoại được nhắc đến như một "người bạn thầm lặng" của sức khỏe. Nhưng chính xác thì nó giúp cơ thể bằng cách nào? Trong video "Infrared Health Deep Dive", bác sĩ Roger Seheult của kênh MedCram đã đi sâu vào phần hóa học và sinh học tế bào để trả lời câu hỏi này. Bài viết dưới đây tóm tắt những ý chính theo cách dễ hiểu nhất cho độc giả Việt Nam.

Ánh sáng hồng ngoại là gì?

Ánh sáng mặt trời không chỉ gồm phần nhìn thấy được (đỏ, cam, vàng, lục, lam, tím). Hơn một nửa năng lượng từ mặt trời chiếu xuống Trái Đất nằm ở vùng hồng ngoại, tức là bước sóng dài hơn ánh sáng đỏ mà mắt người không nhìn thấy, nhưng da cảm nhận được dưới dạng hơi ấm.

Hồng ngoại (infrared) là gì? Là dải ánh sáng có bước sóng từ khoảng 700 nanomet đến 1 milimet. Phần gần với ánh sáng đỏ (cận hồng ngoại, 700-1.400 nm) có khả năng xuyên qua da và mô vài centimet, nên được quan tâm nhiều nhất trong y học.

Điểm đặc biệt là ánh sáng cận hồng ngoại có thể xuyên qua da, mỡ, thậm chí qua xương sọ ở mức độ nhất định, để tới được các tế bào nằm sâu bên trong.

Chìa khóa nằm ở ty thể

Theo bác sĩ Seheult, tác động quan trọng nhất của ánh sáng hồng ngoại diễn ra tại ty thể.

Ty thể (mitochondria) là gì? Là "nhà máy điện" nằm bên trong mỗi tế bào, nơi chuyển hóa thức ăn và oxy thành năng lượng ATP để tế bào hoạt động. Mỗi tế bào có thể chứa hàng trăm đến hàng nghìn ty thể.

Trong quá trình sản xuất năng lượng, ty thể tạo ra một lượng "phế phẩm" gọi là gốc tự do oxy hóa.

Gốc tự do oxy hóa (ROS - reactive oxygen species) là gì? Là các phân tử chứa oxy rất hoạt động, có thể làm hư hại màng tế bào, protein và DNA nếu tích tụ quá nhiều. Đây là một trong những nguyên nhân chính gây lão hóa và bệnh mạn tính.

Bình thường, cơ thể kiểm soát được lượng gốc tự do này. Nhưng khi ty thể hoạt động quá tải, hoặc khi chúng ta thiếu ánh sáng tự nhiên, cơ chế phòng vệ có thể không theo kịp, dẫn đến stress oxy hóa.

Melatonin được tạo ra ngay trong ty thể

Đây là phần thú vị nhất trong video. Phần lớn chúng ta chỉ biết melatonin là "hormone giấc ngủ" do tuyến tùng tiết ra vào ban đêm. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy ty thể cũng tự sản xuất melatonin ngay tại chỗ, với lượng được cho là lớn hơn nhiều so với tuyến tùng.

Melatonin là gì? Là một hormone và đồng thời là chất chống oxy hóa mạnh. Ngoài vai trò điều hòa nhịp ngủ-thức, melatonin còn trung hòa gốc tự do ngay tại nơi chúng sinh ra.

Quan trọng hơn: ánh sáng cận hồng ngoại được cho là tín hiệu kích thích ty thể sản xuất melatonin tại chỗ. Nói cách khác, khi bạn ra ngoài trời ban ngày, ánh sáng hồng ngoại xuyên vào mô và "bật công tắc" để ty thể tự tạo ra chất bảo vệ cho chính mình. Melatonin này không gây buồn ngủ vì nó không đi vào máu mà được dùng ngay trong tế bào.

Vai trò của nước trong tế bào

Bác sĩ Seheult cũng đề cập một giả thuyết đáng chú ý về nước. Khi hấp thụ ánh sáng hồng ngoại, các phân tử nước trong và quanh ty thể có thể thay đổi cấu trúc, giúp các "máy bơm" protein trên màng ty thể hoạt động hiệu quả hơn, từ đó tăng hiệu suất tạo năng lượng và giảm phế phẩm.

Cytochrome c oxidase là gì? Là enzyme nằm ở bước cuối cùng của chuỗi tạo năng lượng trong ty thể. Nhiều nghiên cứu cho thấy enzyme này hấp thụ ánh sáng đỏ và cận hồng ngoại, giúp tăng sản xuất ATP.

Vì sao điều này quan trọng với người Việt?

Lối sống hiện đại khiến chúng ta ngồi trong nhà gần như cả ngày, dưới ánh đèn LED gần như không có hồng ngoại, sau lớp kính cửa sổ chặn phần lớn tia này. Dù sống ở xứ nhiệt đới nhiều nắng, nhiều người Việt vẫn "đói" ánh sáng tự nhiên không kém người ở xứ lạnh.

Một số gợi ý đơn giản từ nội dung video:

• Dành 20-30 phút mỗi ngày ở ngoài trời, tốt nhất là sáng sớm hoặc chiều muộn khi tia UV thấp nhưng hồng ngoại vẫn dồi dào.
• Ngồi dưới bóng cây cũng tốt: lá cây phản xạ rất nhiều ánh sáng cận hồng ngoại.
• Mở cửa sổ thay vì chỉ nhìn qua kính khi có thể.
• Hạn chế ở trong phòng kín với đèn LED suốt cả ngày.

Lưu ý

Những cơ chế trên vẫn đang được nghiên cứu, và không có biện pháp nào thay thế được điều trị y khoa. Tuy nhiên, việc ra ngoài trời đều đặn là thói quen gần như không có rủi ro, miễn phí, và có cơ sở sinh học ngày càng rõ ràng để tin rằng nó giúp cơ thể chống lại lão hóa từ bên trong.

Điểm chính cần nhớ:

• Hơn một nửa năng lượng ánh sáng mặt trời là hồng ngoại; dải cận hồng ngoại có thể xuyên sâu vào mô và tới được tế bào.
• Ánh sáng hồng ngoại tác động trực tiếp lên ty thể, giúp tăng hiệu suất tạo năng lượng và giảm gốc tự do gây lão hóa.
• Ty thể tự sản xuất melatonin tại chỗ như một chất chống oxy hóa, và ánh sáng cận hồng ngoại được cho là tín hiệu kích hoạt quá trình này.
• Đèn LED và kính cửa sổ chặn gần hết hồng ngoại, nên người sống trong nhà cả ngày dễ thiếu dù ở xứ nhiệt đới.
• Chỉ cần 20-30 phút ngoài trời mỗi ngày, kể cả dưới bóng cây, là cách đơn giản và miễn phí để tận dụng lợi ích này.

#anhsanghongngoai #suckhoe #chonglaohoa #tythe #melatonin

Nguồn tham khảo: Video từ kênh MedCram