Ánh Sáng Hồng Ngoại Tác Động Đến Ty Thể Như Thế Nào? Giả Thuyết Mới Từ Bác Sĩ MedCram

Bạn có bao giờ cảm thấy khỏe khoắn hơn sau một buổi sáng đi dạo dưới nắng? Theo bác sĩ Roger Seheult, đồng sáng lập kênh giáo dục y khoa MedCram, cảm giác đó có thể không chỉ đến từ vitamin D. Trong video mới nhất, ông đưa ra một giả thuyết thú vị: ánh sáng hồng ngoại trong nắng mặt trời có thể tác động trực tiếp đến mitochondria, "nhà máy năng lượng" của tế bào.

Mitochondria (ty thể) là gì? Ty thể là bào quan nhỏ nằm trong hầu hết tế bào, có nhiệm vụ chuyển hóa dưỡng chất từ thức ăn và oxy thành ATP, dạng năng lượng mà cơ thể sử dụng. Ty thể suy yếu được xem là một trong những nguyên nhân chính của lão hóa.

Hồng ngoại: phần ánh sáng mà mắt không thấy

Ánh sáng mặt trời không chỉ gồm những màu chúng ta nhìn thấy. Hơn một nửa năng lượng từ mặt trời chiếu xuống trái đất nằm ở dải hồng ngoại, với bước sóng dài hơn ánh sáng đỏ. Điểm đặc biệt là bước sóng càng dài thì càng xuyên sâu vào cơ thể. Một nghiên cứu đăng trên Sci Rep cho thấy bước sóng dài trong nắng có thể đi xuyên qua cơ thể người và tạo ra tác động toàn thân, thậm chí cải thiện thị lực.

Sci Rep (Scientific Reports) là gì? Đây là tạp chí khoa học quốc tế thuộc nhóm Nature, công bố các nghiên cứu đã qua phản biện ở nhiều lĩnh vực, trong đó có y sinh học.

Giả thuyết: ánh sáng "bôi trơn" quá trình chuyển hóa

Bác sĩ Seheult dựa trên một bản thảo khoa học đăng trên bioRxiv với tên gọi "Metabolism in the Solar Photon Field" để giải thích cơ chế. Theo đó, ánh sáng hồng ngoại có thể hỗ trợ quá trình metabolism ở cấp độ ty thể theo vài cách:

Metabolism (chuyển hóa) là gì? Là toàn bộ các phản ứng hóa học trong cơ thể để tạo năng lượng, xây dựng và sửa chữa tế bào. Ty thể là nơi diễn ra khâu quan trọng nhất của chuyển hóa năng lượng.

Thứ nhất, hồng ngoại làm thay đổi độ nhớt của nước. Nghiên cứu trên Sci Rep năm 2015 cho thấy ánh sáng này làm giảm độ nhớt của lớp nước bao quanh enzyme ATP synthase, giúp "động cơ quay" tạo ATP hoạt động trơn tru hơn.

Thứ hai, hồng ngoại kích thích dao động của phân tử. Các nghiên cứu hóa học trên Science và Nature Chemistry cho thấy khi chiếu hồng ngoại vào đúng liên kết hóa học, tốc độ chuyển điện tử có thể tăng lên hoặc chậm lại. Trong chuỗi vận chuyển điện tử của ty thể, điều này có thể giúp quá trình tạo năng lượng hiệu quả hơn.

Thứ ba, hồng ngoại tác động lên phức hợp IV. Nhiều thí nghiệm với ánh sáng 808 nm, 980 nm và 1064 nm trên ty thể cô lập cho thấy enzyme cytochrome c oxidase, mắt xích cuối của chuỗi hô hấp tế bào, tăng hoạt động rõ rệt.

Điều đáng chú ý là ngay cả nấm men sống dưới đáy biển sâu, nơi không có ánh sáng mặt trời, cũng tăng chuyển hóa khi tiếp xúc với hồng ngoại từ miệng phun thủy nhiệt. Điều này gợi ý rằng khả năng "tận dụng" hồng ngoại có thể là đặc tính rất cổ xưa của sự sống.

Bằng chứng từ bệnh viện và dịch tễ học

Bác sĩ Seheult dẫn thêm các nghiên cứu lâm sàng. Một thử nghiệm dùng đèn LED đỏ và cận hồng ngoại cho bệnh nhân hồi sức tích cực giúp rút ngắn thời gian nằm viện và cải thiện chức năng cơ. Một nghiên cứu khác trên bệnh nhân COVID-19 ghi nhận cải thiện chỉ số tim phổi và huyết học. Bệnh viện King's College ở Anh thậm chí đã mở khu vườn trên mái cho bệnh nhân hồi sức để họ được tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên.

Ở góc độ dịch tễ, các đợt bùng phát COVID-19 mùa thu tại châu Âu tương quan với vĩ độ, tức lượng nắng, chứ không phải nhiệt độ hay độ ẩm. Tỷ lệ tử vong do cúm tại Úc cũng theo mùa tương tự.

Lưu ý quan trọng

Bác sĩ Seheult nhấn mạnh đây vẫn là giả thuyết. Cơ chế vật lý được đề xuất chưa được chứng minh đầy đủ trong cơ thể người, và tương quan dịch tễ không đồng nghĩa với nhân quả. Tuy nhiên, điều rõ ràng là ánh sáng đèn LED trong nhà (350 đến 650 nm) thiếu hẳn dải hồng ngoại mà cơ thể đã tiến hóa cùng với nó hàng triệu năm.

Người Việt có thể áp dụng gì?

Việt Nam là nước nhiệt đới, có nắng quanh năm, đây là lợi thế lớn. Bạn không cần thiết bị đắt tiền:

• Dành 15 đến 30 phút ngoài trời mỗi sáng, lý tưởng là trước 9 giờ hoặc sau 16 giờ để tránh tia UV mạnh.
• Ngồi dưới bóng cây vẫn nhận được nhiều hồng ngoại, vì bước sóng này phản xạ và xuyên qua lá cây tốt.
• Mở cửa sổ, làm việc gần nguồn sáng tự nhiên thay vì chỉ dùng đèn LED.
• Người bệnh, người cao tuổi nên được ra ngoài trời khi có thể, như mô hình vườn trên mái của bệnh viện Anh.

Ánh nắng là "liều thuốc" miễn phí mà tổ tiên chúng ta đã dùng hàng ngàn năm. Khoa học hiện đại đang dần giải thích vì sao nó lại quan trọng đến vậy.

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế tư vấn của bác sĩ.

Điểm chính cần nhớ:

• Hơn một nửa năng lượng ánh nắng nằm ở dải hồng ngoại, bước sóng này xuyên sâu vào cơ thể và có thể tác động toàn thân.
• Giả thuyết của bác sĩ Seheult: hồng ngoại hỗ trợ ty thể bằng cách giảm độ nhớt nước quanh ATP synthase, kích thích dao động phân tử và tăng hoạt động của phức hợp IV.
• Nghiên cứu lâm sàng cho thấy liệu pháp ánh sáng đỏ/cận hồng ngoại rút ngắn thời gian nằm hồi sức và cải thiện chức năng cơ.
• Đèn LED trong nhà thiếu hoàn toàn dải hồng ngoại mà cơ thể đã tiến hóa cùng, nên cần bổ sung bằng ánh sáng tự nhiên.
• Đây vẫn là giả thuyết, nhưng việc ra ngoài trời 15 đến 30 phút mỗi ngày là thói quen an toàn, miễn phí và dễ áp dụng tại Việt Nam.

#anhsanghongngoai #tythe #chonglaohoa #tamnang #suckhoetebao

Nguồn tham khảo: Video từ kênh MedCram