Có thể đảo ngược bệnh tiểu đường type 2? Bí mật nằm ở mỡ gan và tụy, không chỉ ở đường huyết

Tiểu đường type 2 có phải là bệnh “chung thân”?

Ở Việt Nam, nhiều người được chẩn đoán tiểu đường type 2 (diabetes type 2) và được dặn rằng đây là bệnh mãn tính, phải uống thuốc suốt đời. Nhưng trong một tập podcast The Proof với Simon Hill, giáo sư Roy Taylor, chuyên gia nội tiết tại Đại học Newcastle (Anh), cho rằng bệnh này có thể thuyên giảm, và nguyên nhân chính không nằm ở đường huyết như nhiều người vẫn nghĩ.

HbA1c: thước đo quan trọng nhưng chỉ phản ánh bề mặt

Khi theo dõi tiểu đường, bác sĩ thường dựa vào chỉ số HbA1c.

HbA1c là gì? Đây là xét nghiệm đo lượng đường gắn vào hồng cầu, phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2–3 tháng gần nhất. HbA1c dưới 6,5% khi không dùng thuốc thường được dùng làm tiêu chí thuyên giảm tiểu đường.

HbA1c rất hữu ích, nhưng câu hỏi được đặt ra trong tập podcast là: đường huyết trở về bình thường có phải là toàn bộ câu chuyện, hay chỉ là dấu hiệu bên ngoài của một thay đổi sâu hơn? Theo GS Taylor, gốc rễ của vấn đề là mỡ tích tụ trong gan và tụy.

Giả thuyết “Vòng xoắn kép”: mỡ gan và mỡ tụy

GS Taylor là người đưa ra giả thuyết Twin Cycle.

Twin Cycle Hypothesis là gì? Tạm dịch là “giả thuyết vòng xoắn kép”. Theo giả thuyết này, khi cơ thể nhận nhiều năng lượng hơn mức cần, mỡ dư tích tụ ở gan khiến gan kháng insulin và sản xuất thêm đường. Mỡ từ gan sau đó được đưa đến tụy, làm các tế bào sản xuất insulin hoạt động kém dần.

Tế bào beta là gì? Là các tế bào trong tụy có nhiệm vụ tiết insulin, hormone giúp đưa đường từ máu vào tế bào để tạo năng lượng.

Điều đáng mừng là quá trình này có thể đảo ngược được. Khi lượng mỡ trong gan và tụy giảm, tế bào beta có thể dần hoạt động trở lại, nhất là khi người bệnh can thiệp sớm.

Bằng chứng từ nghiên cứu DiRECT

Thử nghiệm DiRECT tại Anh do GS Taylor đồng dẫn dắt đã áp dụng chế độ ăn giảm năng lượng có kiểm soát, sau đó cho người tham gia ăn uống trở lại dần và duy trì cân nặng. Kết quả:

• Khoảng 46% người tham gia đạt thuyên giảm sau 1 năm.
• Khoảng 36% vẫn duy trì thuyên giảm sau 2 năm.
• Người giảm được khoảng 15 kg trở lên có tỷ lệ thuyên giảm cao nhất.

Thuyên giảm (remission) là gì? Là khi đường huyết trở về dưới ngưỡng tiểu đường mà không cần dùng thuốc. Đây không phải là “khỏi hẳn”: nếu tăng cân trở lại, bệnh có thể quay lại.

“Ngưỡng mỡ cá nhân”: vì sao người không béo vẫn bị tiểu đường?

Điều này đặc biệt liên quan đến người châu Á, trong đó có người Việt. Nhiều người có chỉ số BMI bình thường nhưng vẫn mắc tiểu đường type 2.

Personal Fat Threshold là gì? Tạm dịch là “ngưỡng mỡ cá nhân”. Mỗi người có sức chứa mỡ an toàn khác nhau. Khi vượt quá ngưỡng này, mỡ bắt đầu “tràn” vào gan và tụy, dù nhìn bên ngoài người đó không hề béo.

Nghiên cứu cho thấy ngay cả người có cân nặng bình thường, nếu giảm khoảng 10–15% trọng lượng cơ thể, cũng có thể đạt thuyên giảm. Vì vậy người Việt “gầy mà vẫn tiểu đường” không nên nghĩ mình không cần giảm cân.

Thuốc GLP-1 có thay thế được lối sống không?

Thời gian gần đây, các thuốc nhóm GLP-1 rất được quan tâm.

GLP-1 là gì? Là một hormone ruột giúp tăng tiết insulin và tạo cảm giác no. Các thuốc mô phỏng GLP-1 (như semaglutide) hỗ trợ giảm cân và kiểm soát đường huyết.

Theo cách tiếp cận của GS Taylor, thuốc tốt hay không phụ thuộc vào việc nó có giúp giảm mỡ ở gan và tụy hay không. Thuốc có thể hỗ trợ, nhưng duy trì cân nặng lâu dài vẫn cần thay đổi thói quen ăn uống và sinh hoạt.

Lời khuyên thực tế cho người Việt

• Giảm tinh bột tinh chế: bớt cơm trắng, bánh mì, nước ngọt; tăng rau xanh, đậu và các loại hạt.
• Theo dõi vòng eo: mỡ bụng là dấu hiệu cảnh báo mỡ nội tạng.
• Can thiệp sớm: càng mới phát hiện bệnh thì khả năng thuyên giảm càng cao.
• Luôn trao đổi với bác sĩ: không tự ý ngưng thuốc hoặc áp dụng chế độ ăn quá ít năng lượng khi không có người theo dõi.

Tiểu đường type 2 không nhất thiết là bản án chung thân. Bằng cách giảm mỡ ở đúng những nơi gây bệnh, nhiều người có thể lấy lại sức khỏe chuyển hóa và sống khỏe lâu hơn.

Điểm chính cần nhớ:

• Theo GS Roy Taylor, nguyên nhân gốc của tiểu đường type 2 là mỡ tích tụ trong gan và tụy; HbA1c chỉ phản ánh hậu quả của tình trạng này
• Trong nghiên cứu DiRECT, khoảng 46% người bệnh đạt thuyên giảm sau 1 năm nhờ giảm cân, và khoảng 36% vẫn duy trì sau 2 năm
• Mỗi người có một “ngưỡng mỡ cá nhân”, nên người có cân nặng bình thường như nhiều người Việt vẫn có thể mắc bệnh và vẫn cần giảm cân
• Thuốc GLP-1 có thể hỗ trợ giảm cân, nhưng muốn thuyên giảm lâu dài vẫn cần duy trì cân nặng và thay đổi lối sống
• Can thiệp càng sớm thì khả năng phục hồi tế bào beta và đạt thuyên giảm càng cao; luôn thực hiện dưới sự theo dõi của bác sĩ

#tieuduongtype2 #daonguoctieuduong #suckhoechuyenhoa #giamcanlanhmanh #chonglaohoa

Nguồn tham khảo: Video từ kênh The Proof with Simon Hill