1.000 ngày đầu đời: Dinh dưỡng sớm ảnh hưởng đến sức khỏe suốt đời của con như thế nào?
1.000 ngày đầu đời là gì và vì sao quan trọng?
Nhiều cha mẹ Việt nghĩ rằng chăm sóc dinh dưỡng cho con bắt đầu khi bé chào đời. Khoa học hiện nay nhìn rộng hơn: 1.000 ngày đầu đời được tính từ lúc thụ thai đến khi trẻ tròn 2 tuổi. Đây là thời kỳ não bộ, hệ miễn dịch và hệ tiêu hóa phát triển nhanh nhất trong cả cuộc đời.
Trong một tập của podcast The Proof do Simon Hill dẫn dắt, TS. Federica Amati, chuyên gia dinh dưỡng và dịch tễ học, bàn về chủ đề này: dinh dưỡng khi mang thai, sinh mổ, sữa mẹ, sữa công thức và cách quảng cáo thực phẩm tác động đến lựa chọn của cha mẹ. Thông điệp chung của tập này là tách bằng chứng khoa học khỏi nỗi sợ và thông tin sai lệch.
Dinh dưỡng của mẹ: nền móng từ trong bụng mẹ
Những gì mẹ ăn trước và trong thai kỳ cung cấp nguyên liệu để thai nhi hình thành cơ quan. Vài điểm được khuyến cáo rộng rãi:
- Bổ sung axit folic trước khi mang thai và trong 3 tháng đầu để giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh.
Folate/axit folic là gì? Là vitamin B9, cần cho việc tạo tế bào và phát triển hệ thần kinh của thai nhi. Folate có tự nhiên trong rau lá xanh và các loại đậu, còn axit folic là dạng dùng trong thuốc bổ sung.
- Ăn đa dạng thực phẩm nguyên chất: rau xanh, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt, hạt và nguồn đạm chất lượng.
- Chú ý omega-3 DHA, dưỡng chất quan trọng cho não và mắt của bé.
DHA là gì? DHA (docosahexaenoic acid) là một loại axit béo omega-3, thành phần cấu trúc chính của não và võng mạc. Nguồn DHA gồm cá béo ít thủy ngân và dầu tảo.
- Hạn chế thực phẩm siêu chế biến, đồ ngọt và đồ uống có đường. Chúng lấn chỗ của thực phẩm giàu dinh dưỡng.
Người Việt hay truyền nhau lời khuyên “ăn cho hai người”. Thực tế, nhu cầu năng lượng chỉ tăng vừa phải, chủ yếu ở 3 tháng giữa và 3 tháng cuối. Điều cần tăng là chất lượng bữa ăn chứ không phải số lượng.
Sinh mổ: có đáng lo không?
Tỷ lệ sinh mổ ở Việt Nam khá cao, nhất là ở thành phố. Các nghiên cứu cho thấy trẻ sinh mổ có thể có hệ vi sinh vật đường ruột ban đầu khác với trẻ sinh thường, vì bé không tiếp xúc với vi khuẩn từ đường sinh của mẹ.
Hệ vi sinh vật đường ruột (gut microbiome) là gì? Là hàng nghìn tỷ vi khuẩn, nấm và vi sinh vật sống trong ruột. Chúng tham gia tiêu hóa, huấn luyện hệ miễn dịch và ảnh hưởng đến nhiều mặt sức khỏe.
Tuy vậy, sinh mổ nhiều khi là lựa chọn cứu sống cả mẹ lẫn con. Mối liên hệ giữa sinh mổ và sức khỏe lâu dài vẫn đang được nghiên cứu. Những khác biệt ban đầu này cũng không quyết định tất cả: cho bú mẹ, cho con tiếp xúc da kề da và cho bé ăn dặm đa dạng về sau đều giúp hệ vi sinh của bé phát triển lành mạnh.
Sữa mẹ: những điều sữa công thức chưa thể sao chép
Sữa mẹ không chỉ là thức ăn. Sữa mẹ chứa kháng thể, tế bào miễn dịch, enzyme và đặc biệt là HMO.
HMO là gì? HMO (Human Milk Oligosaccharides) là các loại đường phức hợp trong sữa mẹ. Em bé gần như không tiêu hóa được HMO. Chúng chủ yếu “nuôi” lợi khuẩn trong ruột bé và giúp ngăn vi khuẩn có hại bám vào thành ruột.
Thành phần sữa mẹ còn thay đổi theo từng giai đoạn, thậm chí theo từng cữ bú, để phù hợp với nhu cầu của bé. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị cho con bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục cho bú đến 2 tuổi hoặc lâu hơn, kết hợp với ăn dặm hợp lý.
Sữa công thức và câu chuyện quảng cáo
Sữa công thức là giải pháp an toàn và cần thiết khi mẹ không thể hoặc không đủ sữa. Cha mẹ không nên cảm thấy tội lỗi vì điều này. Điều đáng cảnh giác là những lời quảng cáo kiểu “giúp bé thông minh vượt trội” hay “giống sữa mẹ đến 99%”. Đây là chiêu tiếp thị, không phải bằng chứng khoa học. Nếu cần dùng sữa công thức, một sản phẩm cơ bản đạt chuẩn thường đã đủ. Loại đắt nhất chưa chắc đã tốt nhất.
Lời kết
1.000 ngày đầu đời là giai đoạn quan trọng, nhưng mục tiêu không phải là sự hoàn hảo. Cha mẹ không cần làm đúng mọi thứ. Mỗi lựa chọn tốt cộng dồn lại đã tạo nên nền móng sức khỏe cho con. Hãy trao đổi với bác sĩ sản khoa, bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có kế hoạch phù hợp với gia đình mình.
Điểm chính cần nhớ:
- 1.000 ngày đầu đời, từ lúc thụ thai đến khi trẻ 2 tuổi, là giai đoạn định hình não bộ, miễn dịch và hệ tiêu hóa của trẻ
- Mẹ bầu nên tập trung vào chất lượng bữa ăn (folate, DHA, thực phẩm nguyên chất) thay vì ăn cho hai người
- Sinh mổ có thể làm hệ vi sinh đường ruột ban đầu của trẻ khác đi, nhưng bú mẹ, tiếp xúc da kề da và chế độ ăn đa dạng giúp bù đắp
- Sữa mẹ chứa kháng thể và HMO mà sữa công thức chưa sao chép được hoàn toàn; WHO khuyến nghị bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu
- Sữa công thức là lựa chọn an toàn khi cần, nhưng cha mẹ nên tỉnh táo trước các quảng cáo phóng đại
Nguồn tham khảo: Video từ kênh The Proof with Simon Hill
Nhận xét
Đăng nhận xét