Viêm mạn tính khi lớn tuổi

-

 

1. Viêm là gì?

  • Viêm (inflammation) là phản ứng tự vệ của cơ thể khi:

    • Có nhiễm trùng (vi khuẩn, virus, nấm…)

    • Có chấn thương (va đập, đứt tay…)

    • Có “tấn công” từ bên trong (tế bào hư hại, mỡ nội tạng, đường huyết cao…)

  • Viêm cấp tính: sưng, nóng, đỏ, đau – ví dụ trật chân, nhọt, viêm họng. Đây là viêm tốt, giúp chữa lành.

  • Viêm mạn tính: âm ỉ, không rõ triệu chứng, kéo dài nhiều tháng – nhiều năm → mới là thứ chúng ta lo khi lớn tuổi.

2. Vì sao lớn tuổi dễ bị “viêm mạn tính”?

Giới khoa học có một khái niệm: “inflammaging” = inflammation + aging = lão hóa kèm tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp.

Khi tuổi tăng:

  1. Hệ miễn dịch “già đi” (immunosenescence)

    • Tế bào miễn dịch phản ứng chậm hơn, kém hiệu quả hơn với nhiễm trùng.

    • Đồng thời lại hay “bắn nhầm” – tạo viêm không cần thiết trong mô (mạch máu, khớp, não…).

  2. Tăng tế bào già cỗi (senescent cells)

    • Đây là tế bào không chết hẳn, nhưng không còn chức năng, lại tiết ra rất nhiều chất gây viêm.

    • Tích tụ dần theo tuổi, nhất là nếu ăn uống kém, ít vận động, hút thuốc.

  3. Tăng mỡ nội tạng & rối loạn chuyển hóa

    • Mỡ bụng, gan nhiễm mỡ, đường huyết cao → mô mỡ và gan tiết ra nhiều cytokine viêm (IL-6, TNF-α…).

    • Tạo nên tình trạng viêm nền thấp (low-grade inflammation).

  4. Stress oxy hóa tăng

    • Tổn thương do gốc tự do tích tụ theo năm tháng: từ ô nhiễm, thuốc lá, ăn uống, thiếu ngủ.

    • Cơ thể phản ứng bằng các con đường viêm.

  5. Ít vận động, ngủ kém, stress kéo dài

    • Tất cả góp phần làm hệ thần kinh – nội tiết rối loạn → tăng các tín hiệu viêm.

=> Kết quả: người lớn tuổi thường có một mức viêm nền âm ỉ trong cơ thể, dù không bị bệnh cấp tính rõ ràng.

3. Viêm mạn tính liên quan đến những bệnh nào?

Viêm nền mạn tính mức độ thấp được xem là “gốc rễ chung” của rất nhiều bệnh người lớn tuổi:

  • Bệnh tim mạch: xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, đột quỵ (mảng xơ vữa là một dạng “ổ viêm” trong mạch).

  • Đái tháo đường type 2: viêm làm tăng kháng insulin.

  • Thoái hóa khớp, viêm khớp: mô sụn, màng khớp bị viêm lâu dài.

  • Sa sút trí tuệ, Alzheimer: có yếu tố viêm thần kinh (neuroinflammation).

  • Ung thư: nhiều loại ung thư liên quan môi trường viêm kéo dài quanh tế bào.

  • Loãng xương, yếu cơ: viêm làm tăng phân hủy xương và cơ.

Nói ngắn gọn:

Càng nhiều viêm nền mạn tính, tốc độ lão hóa càng nhanh và nguy cơ bệnh mạn tính càng cao.

4. Dấu hiệu gợi ý cơ thể đang “viêm âm ỉ”

Không có xét nghiệm đơn lẻ nào nói hết, nhưng một số gợi ý:

  • Béo bụng, gan nhiễm mỡ, mỡ máu cao

  • Đường huyết, HbA1c tăng

  • CRP-hs (C-reactive protein độ nhạy cao) tăng

  • Hay mệt, ngủ không sâu, đau nhức mỏi cơ – khớp mạn tính

  • Bệnh mạn tính: tim mạch, tiểu đường, bệnh tự miễn, gout, v.v.

5. Có giảm được tình trạng viêm do tuổi tác không?

Không thể “xóa” tuổi, nhưng có thể giảm mạnh mức viêm nền bằng lối sống và, khi cần, thuốc.

5.1. Chế độ ăn chống viêm (anti-inflammatory diet)

  • Giảm tối đa:

    • Đường tinh luyện, nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo.

    • Thực phẩm siêu chế biến, đồ chiên rán, mỡ động vật, thịt chế biến (xúc xích, thịt xông khói).

    • Rượu bia, hút thuốc.

  • Tăng:

    • Rau xanh, trái cây nguyên quả (không ép lấy nước).

    • Cá béo (cá hồi, cá thu, cá trích) – giàu omega-3.

    • Dầu thực vật tốt (dầu ô liu, dầu hạt cải).

    • Ngũ cốc nguyên hạt: yến mạch, gạo lứt, hạt quinoa.

    • Hạt và đậu: hạnh nhân, óc chó, đậu nành, đậu lăng.

5.2. Vận động đều đặn

  • Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, tập tạ nhẹ 3–5 buổi/tuần.

  • Vận động đều giúp:

    • Giảm mỡ nội tạng

    • Cải thiện độ nhạy insulin

    • Giảm các marker viêm (CRP, IL-6) theo thời gian.

5.3. Ngủ & Stress

  • Ngủ đủ 7–8 giờ, giờ giấc tương đối ổn định.

  • Giảm stress (thiền, hít thở sâu, đi bộ ngoài trời, giao tiếp xã hội lành mạnh).

  • Thiếu ngủ & stress kéo dài làm tăng cortisol → tăng viêm.

5.4. Kiểm soát bệnh nền

  • Huyết áp, mỡ máu, đường huyết, acid uric…

  • Càng ổn định, gánh nặng viêm càng giảm.

5.5. Thuốc & chất bổ trợ (theo chỉ định bác sĩ)

  • Statin (hạ mỡ máu) có tác dụng chống viêm mạch.

  • Một số thuốc như SGLT2i, GLP-1 RA, metformin… (trong đái tháo đường) cũng có lợi về mặt viêm và tim mạch.

  • Omega-3 liều đủ, vitamin D, curcumin, polyphenols… có tính giảm viêm mức độ nhẹ–trung bình, nhưng cần xem như hỗ trợ, không phải “thuốc tiên”.

6. Tóm tắt dễ nhớ

  1. Tuổi càng cao → hệ miễn dịch “lão hóa” → dễ viêm nền âm ỉ (inflammaging).

  2. Viêm mạn tính mức thấp là nền của nhiều bệnh: tim mạch, tiểu đường, Alzheimer, ung thư, thoái hóa khớp, loãng xương…

  3. Không thể dừng lão hóa, nhưng có thể giảm mạnh mức viêm bằng:

    • Ăn chống viêm

    • Vận động đều

    • Ngủ tốt, quản lý stress

    • Kiểm soát mỡ máu, đường huyết, huyết áp

  4. Càng làm sớm (từ tuổi 30–40…), lợi ích càng lớn ở tuổi 60–70+.

Nhận xét

Đăng nhận xét

Bài đăng phổ biến từ blog này

Sự nguy hại của chất béo chuyển hóa (trans fat)

-
  1. Chất béo chuyển hóa (trans fat) là gì? Trans fat (chất béo chuyển hóa) là loại chất béo được tạo ra chủ yếu do: Hydro hóa một phần dầu thực vật để làm: bền hơn (để được lâu, không bị ôi), rắn hơn (giòn, xốp), rẻ tiền cho công nghiệp thực phẩm. Thường có trong: Đồ chiên rán nhiều lần (đặc biệt dùng dầu rẻ, dầu cũ). Margarine, shortening, bơ thực vật. Bánh quy, bánh ngọt, bánh xốp, snack, fast food, một số loại mì ăn liền, đồ ăn nhanh công nghiệp. Nhiều nước đã cấm hoặc hạn chế rất mạnh trans fat vì tác hại rõ ràng lên tim mạch và sức khỏe. 2. Các tác hại chính của trans fat 2.1. Tăng mạnh nguy cơ bệnh tim mạch & đột quỵ Trans fat là một trong những loại chất béo hại nhất cho tim mạch vì nó: Tăng LDL-C (cholesterol “xấu”) Giảm HDL-C (cholesterol “tốt”) Tăng triglyceride máu Tăng tình trạng viêm mạn tính trong thành mạch máu Hậu quả: Đẩy nhanh quá trình xơ vữa động mạch (cứng, hẹp mạch máu) Tăng nguy cơ: Nhồi máu...
Đọc thêm

"Liệu pháp" vận động trong chống lão hoá và ngăn ngừa bệnh

-
  1. Tập thể dục và giảm nguy cơ tử vong sớm (all-cause mortality) Nhiều nghiên cứu theo dõi hàng chục đến hàng trăm nghìn người trong nhiều năm cho kết quả rất giống nhau: Người đạt mức khuyến nghị ≥150 phút/tuần vận động cường độ vừa (đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ, bơi…) hoặc ≥75 phút/tuần vận động mạnh có: Nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn khoảng 20–30% so với người gần như không vận động. Một số phân tích còn cho thấy: Tập nhiều hơn một chút (khoảng 300–400 phút/tuần) vẫn đem lại lợi ích thêm, nhưng hiệu quả tăng thêm sẽ chậm dần (diminishing returns). Chỉ cần đạt mức vận động tối thiểu khuyến nghị mỗi tuần đã có thể giảm khoảng 1/5 nguy cơ tử vong sớm – gần tương đương hoặc thậm chí hơn nhiều loại thuốc phòng bệnh uống hằng ngày. 2. Tập thể dục vs. thuốc trong phòng bệnh tim mạch và tiểu đường Nhiều review và meta-analysis đã so sánh hiệu quả của tập thể dục với thuốc trong phòng ngừa thứ phát (ở người đã có bệnh) hoặc ở nhóm nguy cơ cao: Ở bệ...
Đọc thêm

Vì sao Mỹ lại “đổi tháp dinh dưỡng” lần này?

-
 Nếu bạn đọc DGA 2025–2030 (công bố 7/1/2026 ) sẽ thấy thông điệp được “đóng gói” rất gọn: Eat real food – ăn đồ thật. Câu hỏi hay là: Tại sao lại phải đổi, và vì sao lại nhấn mạnh “đồ thật – ít chế biến” mạnh như vậy? Dưới đây là cách mình “giải mã” lý do thay đổi, dựa trên các nguồn khoa học (RCT, tổng quan hệ thống, umbrella review) và báo cáo khoa học của Ủy ban tư vấn DGA. 1) Vì bệnh mạn tính đang là “khủng hoảng” và cách ăn hiện tại không kéo tình hình xuống được Các cơ quan y tế Mỹ không nói vòng vo: họ coi đây là một tình trạng khẩn cấp về sức khỏe và muốn “reset” cách hướng dẫn ăn uống để tác động vào bệnh mạn tính. Nếu nhìn dữ liệu nền: Béo phì người lớn vẫn rất cao : CDC công bố dữ liệu 2023 cho thấy 23 bang có tỷ lệ béo phì >35% (trước 2013, chưa bang nào đạt mức này). Tim mạch và ung thư vẫn là 2 nguyên nhân tử vong hàng đầu ở Mỹ; số ca tử vong do tim mạch và ung thư năm 2024 đều tăng so với 2023. Vì vậy, “đổi tháp/đổi biểu đồ” không chỉ là đổi hì...
Đọc thêm